Kathakagrihyasutra 9.8
Commentary of Devapāla 9.8
- Language
- Sanskrit
9.8
trayodaśa jayāḥ | abhyātānahomaścaturdaśaḥ | jayāśca, abhyātānāśca jayābhyātānāḥ, tān juhotītyanuṣaṅgaḥ ||
jayānāṃ devānāmārṣam | kvāpi pūrvakalpe ye dvādaśa ādityā babhūvuste tvabhivyaktanityanirmalajñānānandā apavarganagaradvāravartino jātāḥ, tata evātra mantreṣu devatāḥ | etacca brahmāṇḍapurāṇe yathāvadavasthitam | brāhmaṇanigamastvanyathā vyācaṣṭe—so'nusriyate yathāviniyogaṃ tasyopayogādamīṣāṃ sarvagatvena | yajño vā ākṛtaṃ, dakṣiṇā ākṛtiḥ | ākūtaṃ hi saṃkalpaḥ tatprabhavatvāyajña ākūtaṃ, ‘ākūtāya vai prāyo yajñaḥ prayujyate’ iti ‘yajñaḥ saṃkalpasaṃbhavaḥ’ iti | dakṣiṇā ākṛtirityapyevameva | prajā vā ādhītaṃ, paśava ādhītiḥ | prajāṃ hi prati sarvasyādhyānaṃ bhavati, paśūṃśca sarvo dhyāyati | sāma vai vijñānaṃ, ṛgvijñātiḥ | ṛksāmayoḥ śabdarūpatvāt, śabdasya ca vijñāpanāddevamuktam | mano vai cittaṃ vāk cittiḥ | prajāpatirnāma vai brahmā kratuḥ | darśapūrṇamāsau kālaviśeṣau prasiddhau ||
prajāpatirjayānindrāya prāyacchat prādāt | kīdṛśāyendrāya vṛṣṇe sektre, varṣati dadāti kāmāniti vā vṛṣā, tasmai vṛṣṇe | ugraḥ samarthaḥ | kutraviṣaye prāyacchat pṛtanājiṣu senāsaṃgrāmeṣu | sa ca tairjayaiḥ parāḥ pṛtanā jitavānindraḥ | ato vayamapi tebhistairjayairvājamannaṃ jayema prāpnuyāma vājayanto vājamannamicchantaḥ| tena vājena prakrāntena imā viśvāḥ samastāḥ parasenā abhiṣyāma abhibhavema ||
abhyātānānāṃ devānāmārṣam | abhyātānā devā indrādaya ābhimukhyena yajñatananāt | he devā bṛhaspatipurohitāḥ bṛhaspatiḥ purohito yeṣāṃ te bṛhaspatipurohitāḥ yūyaṃ devānāpi dyotamānānāṃ sāṃpratayajñikānāṃ bhaviṣyaddevabhāvānāmanyeṣāṃ ca yajñaprāptyā devarūpāṇāṃ devā uddeśyāḥ karmasu, ato deveṣu sāmpratayajamāneṣu parākramadhvaṃ prakrāntayajñasiddhayai samudyogaṃ kurudhvam | prathamā bhūyiṣṭhā dvitīyeṣu antarikṣastheṣu parākramadhvaṃ, ye prathamāste dvitīyān sahāyān kurudhvamityarthaḥ | evaṃ dvitīyā antarikṣasthāstṛtīyeṣu satsu parākramadhvam | kiṃ bahunā | trirekādaśā yūyaṃ, ata eva trayastriṃśāḥ, sarveṣāmeva yuṣmākamidaṃ karmāha manvārabhe ārabhe | tadbhavatprasādācchakeyam yatkaromi | te yūyaṃ māmavata jinvata ca māṃ trayastriṃśadevāḥ 'jinvatiḥ prīṇanārthaḥ' asmin brahmaṇi vede viṣayabhūte māmavata | asmin kṣetre vaidike bale, asyāṃ ca vaidikyāmāśiṣi sthitamasyāṃ ca purodhāyām, āśīrviśeṣaṇametat, puro'gre dhīyamānāyāmāśiṣi sthitaṃ māmavata yuṣmatpratyakṣaṃ vidhīyamānāyāmityarthaḥ | devahūtyāṃ devāhvāne ca sthitaṃ māmavata ||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit