Kathakagrihyasutra 16.3.1
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 16.3.1
- Language
- Sanskrit
16.3.1
‘iṣe tvā’ ityādayo mantrā darśapūrṇamāsayoḥ śākhācchedanādau viniyuktāḥ śrutiliṅgādibhiḥ| tatra parameṣṭhinaḥ prājāpatyasyārṣam, śākhādirabhidheyo devatā| yajuṣāṃ chando nāstītyeke| kecittu vaiśeṣikaṃ chanda icchanti piṅgalaparipaṭhitaṃ daivyekamityādi| tatra ca sarvasaṃkhyāyā vyavahāraḥ pāda ityadhikārāt|
daivī, anuṣṭup, tryakṣarā, śākhācchedane viniyuktā| ‘iṣe tveti cchindanti’ iti| ‘iṣu icchāyāṃ’ kvip | tādarthye caturthī, ‘sāvekācastṛtīyādirvibhaktiḥ’ (6.1. 168) ityantodāttam iṣe iti padam, athavā iḍvidyate yasya sa iṣaḥ iṣyamāṇo'nnādiḥ| akāraḥ pratyayaḥ| nimittātkarmasaṃyoge saptamī| ādguṇaḥ| ‘ekādeśa udāttenodāttaḥ’ (8.2.5) ityantodāttatvam| tvā iti karmapadaṃ yuṣmadādeśaḥ| karma ca kriyāyām| tatra kriyāyā aśravaṇādviniyogabalācchindanti ityadhyāhāraḥ| annādisiddhaye tvāṃ chindantīti samudāyārthaḥ| annādinimittatvaṃ tu - ‘agnerdhūmo jāyate dhūmādabhramabhrādvṛṣṭiḥ|’ ityādiśrutikathitapraṇālikayā|
‘ūrja-balaprāṇanayoḥ’ kbintaḥ| annasya balasya ca nāmadheyatvena prasiddhaḥ| śākhāsannamate parimārjane ca dvipadasyāsya mantrasya tryakṣarāyā daivyā anuṣṭubho viniyogaḥ| parimārjmi sannamayāmīti paryāyeṇādhyāhāraḥ| balārthaṃ tvāṃ parimārjmi sannamayāmīti vākyārthaḥ|
anuṣṭup| vatsadaivatyā| catasṛṇāṃ gavāṃ sambandhino vatsān śākhayopaspṛśan deśāddeśāntaraṃ nayati kṛtaprasravaṇān| he vatsāḥ vāyavaḥ iva stha bhavata, kṛtaprasravaṇāḥ santo vedenāpasarata yāvadahaṃ kṣīraṃ gṛhṇāmi, upāyavasstha upagacchata mātuḥ samīpe anusarata punaḥ kṣīraṃ pātumityarthaḥ|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit