Kathakagrihyasutra 64.10
Kāṭhakagṛhyasūtrabhāṣya 64.10
- Language
- Sanskrit
64.10
eṣṭayo nāma patnyaḥ | ā samantādiṣṭya eṣṭayaḥ |
'iṣu-gatau' iṣiro gamanaśīlaḥ | 'vyaca-sambhave' viśvavyacāḥ sarvasambhavaheturvṛṣṭyādidvāreṇa |
rāṣṭrabhṛdanantaraṃ vārtraghnāvājyabhāgau juhoti| ubhayatra cobhau paurṇamāsyāmamāvāsyāyāṃ ca| anyeṣu pākayajñeṣu ājyameva bhāgo yayostau ājyabhāgau agnīṣomau| vṛtrahaṇau vṛṇoti āvṛṇoti jīvātmānaṃ vṛtraṃ pāpaṃ tamaśca, tasya hantārau vṛtrahaṇāveva vārtraghnau| ājyaśabdo'trāpi dharmāṇāṃ grāhakaḥ, tena caturgṛhītena homaḥ| āgneyasyāgneyau yājyānuvākye dvitīyasya saumye| anye tvāhuḥ - na yājyaivānuvākyā bhavitumarhati, anuvākyayā praiṣaḥ, yājyayā haviṣprakṣepaḥ| tatra gāyatryo'nuvākyāstriṣṭubho yājyā iti prāyikaḥ, ata evātra vārtraghnaśabdo'nuvākyāyā grāhaka ityāhuḥ| tathā coktaṃ, 'yatra vṛtrastatrānuvākyā' iti|
ṛṣiputrāṇāmārṣam| agnirāhutaḥ prakṣiptahaviṣkaḥ san vṛtrāṇi pāpāni tamāṃsi śatrūṃśca jaṅghanat hanti, arthādyajamānasya| samiddhaḥ prajvalitaḥ san, ata eva śukno dedīpyamāno draviṇasyurdraviṇaṃ dhanam icchati yajamānasya draviṇasyuḥ| kayā vipaṇyayā viśiṣṭastutyā| yadvā 'mana-jñāne' ityasya mavarṇasya vyatyaye viparyāse viśiṣṭaprajñayā ityarthaḥ, anekārthatvāddhāttūnām|
he soma tvaṃ satpatiḥ satāṃ patiḥ pālako'si bhavasi| tvaṃ rājā 'soma oṣadhīnāṃ rājā' iti śruteḥ| rājate dīpyate iti rājā| uteti tathārthe| vṛtrahā ca pāpādernāśakaḥ, tathā tvaṃ bhadro bhandanīyaḥ kalyāṇaḥ sukhakārī asi bhavasi| kratuḥ krāntadarśanastathā tvameva| athavā kraturyajñaḥ somasya prajāpatirūpatvāt prājāpatyātmakatvācca yajñasya| agnīṣomāvidaṃ 'sarvaṃ yadannaṃ cānnādaśca' iti brahmaṇo dvitīyasyāgnīṣomātmakatvaśravaṇāt, 'prajāpatirvai yajña' iti cāmnānāt| etadājyabhāgāntaṃ karmopasamādhānaśabdenocyata ityāhuḥ| 'agnimupasamādhāyājyabhāgāntaṃ hutvā', ityarthāt|
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit