Vedamrita 7.232

Vedāmṛta 7.232

Language: Sanskrit

7.232.p5 — 14 parts

7.232

tasya te'kṣīyamāṇasya nirvapāmi | (132) 227; 228 [ 225]; (181)
229 adabdhena tvā cakṣuṣā'vekṣe suprajāstvāya | (185) 230;
231 tejo'nuprehīḥ

agnestejo mā vinait | (182183) 233; (183-186) 234-238śukraṃ tvā śukrā
bhyāṃ jyotistvā jyotiṣyarcistvā'rciṣi gṛhṇāmi
kāṇva saṃhitāmāṃ āvelā vadhārānā
upadeśa-maṃtronā vicāra
ātmajñāna
ātmajñāna āpavuṃ e ā maṃtrono mukhya uddeśa hoi te
ā prathama adhyāyamāṃ nīcenā maṃtro dvārā apāyuṃ che:—
( ૧૩૨ ) vedo'si veda yena tvaṃ deva veda devebhyo
vedobhavaḥ | tena mahyaṃ vedobhava ||—
kāṇva 0 1 . 7 . 5; vā 0 ya 0 a 0 2 . 21.
(157) pṛthivyai varmo'si .
(159) yaste prāṇaḥ paśuṣu praviṣṭo devānāṃ viṣṭhāmanu yo vitasthe . ātmanvā ntsoma ghṛtavān hi bhūtvā'gniṃ
gaccha svaryajamānāya dhinda .. kā0 1.10.5.
taittirīya saṃhitāmāṃ āvelā vadhārānā
upadeśa-maṃtronā vicāra
vājasaneyī saṃhitānā pahelā adhyāyamāṃ āvelāṃ upadeśavacano karatāṃ taittirīya saṃhitānāṃ pahelā adhyāyamāṃ je vadhārānāṃ
upadeśavacana che, tene vicāra atre karīe chīeḥātmajñāna
(૨૧૦) ṛtaṃ asi, ṛta sadanaṃ asi, ṛta śrīḥ asi
(૨૧૧-૨૧૪) dhāḥ asi, svadhā asi, urvī cāsi,
vasvī cāsi
(૧૭૫) makhasya śiro'si | (૧૫૮) dharma asi
(૧૪૧) brahma yaccha | (૧૮૫) brahmaṇā sa pṛcyasva
(૧૪૭) āyu dṛṃha | (૧૪૮) prajāṃ dṛṃha
(૧૫૧) prāṇaṃ dṛṃha apāna dṛṃha | (૧૫૫) cakṣuḥ dṛṃha

7.232.p2

૧૫૬) śrotraṃ dṛṃha | (૧૫૯) diśo dṛṃha | (૧૬૦

7.232.p3

yoniṃ dṛṃha | (૮૩) sphātyai tvā
( ૧૪૫ ) antaritaṃ rakṣaḥ antaritā arātayaḥ
( ૧૭૮ ) indrāṇyai saṃnahanam | કહેતાં,
che. ā sarva kendromāṃ indranī je śakti ahorātra vilase che, tene
‘indrāṇī’ eṭale ke indranī kiṃvā ātmānī śakti kahevāmāṃ
āve che. ātmika śakti te ā ja ane tene ja vikāsa āpaṇī
aṃdara thāya teṭalā khātara saghaḻā dharmomāṃ anuṣṭhāno batāvavāmāṃ āvyāṃ che.
ā mujaba kāṇva saṃhitānā pāṭhabhedono sāra che. have
āpaṇe taittirīya pāṭhāntarono artha vicārīśuṃ.
卐
( ૧૪૧ ) brahma yaccha | ( ૧૮૫ ) brahmaṇā saṃ pṛcyasva
( ૧૪૭ ) āyu dṛṃha | ( ૧૪૮ ) prajāṃ dṛṃha
( ૧૫૧ ) prāṇa dṛṃha apāna dṛṃha ! ( ૧૫૫ ) cakṣuḥ dṛṃha

7.232.p4

૧૫૬ ) śrotraṃ dṛṃha | ( ૧૫૯ ) diśo dṛṃha | ( ૧૬૦

7.232.p5.1

yoniṃ dṛṃha | ( ૮૩ ) sphātyai tvā
(૩૯) bṛhaspatermūrdhnā harāmi
(૫૭) sā viśvavyacā
mitradṛṣṭi
( ૭૬ ) mā tvā hiṃsiṣam
( ૭૭ ) mitrasya tvā cakṣuṣā prekṣe
( 209 ) devasya savituḥ save karma kṛṇvanti vedhasaḥ .
( 61 ) devebhyaḥ śakeyam . (86) vaiśvānaraṃ jyotiḥ .
( 115 ) dyumat vadata . kahetāṃ,
( 218 ) vācaṃ prāṇaṃ cakṣuḥ śrotraṃ prajāṃ yoniṃ mā nirmṛkṣam .
(219) āśāsānā saumanasaṃ prajāṃ saubhāgyaṃ tanūm . kahetāṃ,
agneranuvratā bhūtvā saṃnahye sukṛtāya kam . su prajasastvā vayaṃ supatnīrupa sedima . agne sapatnadambhanamadabdhāso’ adābhyam . imaṃ viṣyāmi varuṇasya pāśaṃ yamabadhnīta
savitā suketuḥ . dhātuśca yonau sukṛtasya loke syonaṃ me saha
patyā karomi | samāyuṣā saṃ prajayā samagne varcasā punaḥ
saṃ patnī patyāhaṃ gacche samātmātanuvā mama
sarvano pitā
sa na̭: pi॒tā ja̭ni॒tā sa ṷta ba॒ndhurdhāmā̭ni veda॒ bhuva̭nāni॒ viśvā̭ .
yo de॒vānāṃ nā॒ma॒dha eka̭ e॒va taṃ sa̭mpra॒śnaṃ bhuva̭nā yanti॒ sarvā̭ ..3..
—atharvaveda 2-1-3
sāta maryādāo
sa॒pta maryādā̭: ka॒vaya̭statakṣustāṃsā̭mi॒dekā̭ma॒bhya̭ṃhurro gā̭t .
ā॒yorha̭ skaṃbha upa̭masya nī॒ḍe pa॒thāṃ vi̭sa॒rge dha॒ruṇḙṣu tasthau ..
—atharva kāṃ. 5-1-6.
śreṣṭho ha vèdastapaso'dhi jāto brahmajñānāṃ hṛdaye saṃbabhūva ..
etadvai bhūyiṣṭhaṃ brahma yad bhṛgvaṅgirasaḥ . ye'ṅgirasaḥ sa rasaḥ .
ye'tharvāṇastadbheṣajam . yadbheṣajaṃ tadamṛtam , yadamṛtaṃ tadbrahma ..
catvāro vā ime vedā ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo brahmavedaḥ ..
atharvamantrasamprāptyā sarvasiddhirbhaviṣyati
yasya rājño janapade atharvā śāntipāragaḥ

7.232.p5.2

nivasatyapi tadrāṣṭraṃ vardhate nirupadravam
2. atharvanī śākhāo
( 1 ) paippalāda, ( 2 ) tauda, ( 3 ) mauda, ( 4 ) śaunakīya,
( 5 ) jājala, ( 6 ) jalada, ( 7 ) brahmavāda, ( 8 ) devadarśa,
( 9 ) cāraṇavaidya—ā pramāṇe atharvavedanī kula nava śākhāo
che. temāṃthī atyāre pippalāda tathā śaunaka e be śākhāonī
saṃhitāo hātha lāgī che, bījīono patto hajī nathī lāgyo.
hātha lāgelī be saṃhitāonā maṃtromāṃ thoḍośo pāṭhabheda tathā
sūktonā kramamāṃ paṇa bheda jaṇāya che. bījī vyavasthā lagabhaga
ekasa2khī che.
3. atharvavedanī viṣayasūci
1. स्थालीपाकः-annasiddhi.
2. मेधाजननम्-buddhi vadhāravānā upāya.
3. ब्रह्मचर्यम्-vīryarakṣaṇa, brahmacaryavrata vagere.
૪. grāma-nagara-rāṣṭra-vardhanam-ગામ, નગર, કિલ્લા, રાજ્ય
vagerenī prāpti tathā vṛddhi.
૫. putrapaśudhanadhānyaprajāstrīkarituragarathāndolikādisampaत्साधकानि-putra, paśu, dhana, dhānya, prajā, strī, hāthī, ghoḍā,
2tha, pālakhī ityādi aiśvaryanāṃ sādhano prāpta karavānā upāya.
6. संमनस्यम्-janatāmāṃ aikya, meḻapa, premabhāva, saṃpa
vagere sthāpavā tathā jāḻavavānā upāya.
7. राजकर्म-rājāe karavāyogya kāmo.
8. शत्रुत्रासनम्-śatrune trāsa upajāvavānā ilāja.
9. संग्रामविजयः-yuddhamāṃ vijaya kevī rīte meḻavāya ?
10. शस्त्रनिवारणम्-śatruonāṃ śastronuṃ nivāraṇa karavānā upāya.
૧૧. parasenāmohanodvejanastaṃbhanoccāṭanādini-શત્રુદળમાં મોહ,
bhrama, udvega tathā bhaya utpanna karavānī yuktio, tathā
śatruonī kriyāone rokavā, tathā temanā vyūhone toḍavā
vagerenāṃ sādhano.

7.232.p5.3

૧૨. svasenotsāhaparirakṣaṇāmayārthāni-સ્વસેનાનો ઉત્સાહ વધાravānā tathā tene nirbhaya banāvavānā upāya.
13. संग्रामे जयपराजयपरीक्षा-@Tyuddhamāṃ jīta maḻaśe ke hāra
thaśe tenā nirṇaya.
૧૪. senāpatyādipradhānapuruṣajayakarmāṇi-@Tસેનાપતિ, મંત્રી આદિ
mukhya hoddedāroe vijayaprāpti māṭe karavāyogya kāmo.
15. परसेना संचरणम्-@Tśatrusenāmāṃ ghūsī jaine chūpī rīte badhī
māhitī meḻavavā tathā tema karīne potānā para āvanāra
aniṣṭane ṭāḻavānī yuktio.
૧૬. śatrūtsādiṃtasya rājñaḥ punaḥ svarāṣṭra-praveśanam-@Tશત્રુઓથી
hāṃkī kaḍhāyalā potīkā rājāne pharīthī svarāṣṭramāṃ sthāpana
karavā māṭenā ilāja.
17. पापक्षयकर्म-@Tpatananāṃ sādhanone kevī rīte dūra karavāṃ ?
૧૮. gosamṛddhikṛṣipuṣṭikarāṇi-@Tગાયો, બળદ, આદિ પશુધનનું
pālana tathā khetīvāḍīnī khīlavaṇī karavā saṃbaṃdhī.
19. गृहसम्पत्कराणि-@Tgharanī śobhā vadhāravā yāne gṛhaśaṇagāra
saṃbaṃdhī karmo.
20. भेषज्यानि-@Troga maṭāḍavānī davāo.
21. गर्भाधानादिकर्म-@Tsarva prakārano saṃskāravidhi.
22. सभाजयसाधनम्-@Tsabhāmāṃ tathā vādavivādamāṃ vijaya meḻavavānā temaja kalahakaṃkāsa maṭāḍavānā ilājo,
23. वृष्टिसाधनम्-@Tyogya samaye varasāda lāvavānā upāya.
24. उत्थानकर्म-@Tśatru para caḍhāi lai javā saṃbaṃdhī.
25. वाणिज्यलाभः-@Tvecāṇa-kharīdīnā vepāramāṃ lābha meḻavavā
bābata.
26. ऋणविमोचनम्-@Tkaraja pheḍavā bābata.
27. अभिचारनिवारणम्-@Tnāśamāṃthī ūgaravānā ilāja.
28. अभिचारः-@Tśatruono nāśa karavānā upāya.
manasaivai brahmā yajñasyāntaraṃ pakṣaṃ saṃskaroti
tadvācā ṛyyā vidyaikaṃ pakṣaṃ saṃskurute | manasaivai brahmā
संस्करोति ..—aitareya brā0 5–33.

7.232.p5.4

5. śāṃtikarmanā vibhāga
1. dharatīkaṃpa, vījaḻīpatana vagerenā bhayamāṃthī bacavā māṭe
mahāśāṃti.
2. āyuṣyanī prāpti tathā vṛddhi māṭe vaiśvadevī śāṃti.
3. agni vagerenā bhayanī nivṛtti māṭe āgneyī śāṃti.
4. rogacāḻānī nivṛtti māṭe bhārgavī śāṃti.
5. brahmavarcasa-jñānanuṃ teja prāpta karavānā mārgamāṃ āvatāṃ
vighnonā nivāraṇa māṭe brāhmī śāṃti.
6. rājyalakṣmī tathā brahmavarcasanī prāpti māṭe arthāt kṣātra
temaja brāhmatejanī vṛddhi karavā māṭe bārhaspatya śāṃti
7. prajāno kṣaya na thāya tathā prajā-paśu-dhānya ādinī prāpti
māṭe prajāpatyā śāṃti.
8. śuddhi karavāne māṭe sāvitrī śāṃti.
9. jñānasampannatāne māṭe gāyatrī śāṃti.
10. dhana vagere aiśvaryanī prāpti māṭe, śatru taraphanā bhayanā nivāraṇa arthe, tathā svaśatrune nirmūḻa karavā māṭe āṃgirasī śāṃti.
11. paracakra dūra thaī svarāṣṭrano vijaya thāya, tathā potīkāṃ baḻa,
puṣṭi ane aiśvaryanī abhivṛddhi thāya te māṭe aindrī śāṃti.
12. rājyavistāra vadhāravā sārū māhendrī śāṃti
13. potānā dhanavaibhavano nāśa na thāya ane aiśvaryamāṃ vadhāro
thāya te māṭe kauberī śāṃti.
14. vidyā, teja, dhana ane āvaradāne vadhāranārī ādityā śāṃti.
15. annabhaṃḍāramāṃ vadhāro karanārī vaiṣṇavī śāṃti.
16. vaibhava prāpta karāvanārī tathā vastu-saṃskārapūrvaka gṛhādinī
śāṃti karanārī vāstoṣpatyā śāṃti.
17. roga tathā āphatonāṃ kaṣṭomāṃthī ugāranārī raudrī śāṃti.
18. vijaya prāpta karāvī āpanārī aparājitā śāṃti.
19. mṛtyuno bhaya ṭāḻanārī yāmyā śāṃti.
20. jaḻabhayanā nivāraṇa arthe vāruṇī śāṃti
21. vāyuno bhaya ṭāḻavā sārū vāyavyā śāṃti.

7.232.p5.5

22. kulakṣaya dūra karavāvāḻī tathā kuḻanī vṛddhi karanārī saṃtatī śāṃti.
23. vastrādi bhogya padārtho tathā hunnarakaḻāmāṃ vadhāro karanārī
tvāṣṭrīya śāṃti.
24. bāḻakane hṛṣṭapuṣṭa karī temane apamṛtyumāṃthī bacāvī levā
sārū kaumārī śāṃti.
25. durgatimāṃthī ugāravā māṭe naiṝti śāṃti.
26. baḻavṛddhi karavāvāḻī māruddhagaṇī śāṃti.
27. ghoḍāonī abhivṛddhi karavā māṭe gāṃdharvī śāṃti.
28. hāthīonī abhivṛddhi karavā māṭe pārāvatī śāṃti.
29. bhūmi saṃbaṃdhīnāṃ kaṣṭo dūra karavā māṭe pārthivī śāṃti.
30. saghaḻī jātanā bhayonā nivāraṇa māṭe abhayā śāṃti.
ā temaja ā prakāranī aneka śāṃtio atharvaveda dvārā
siddha karī śakāya che. emanāṃ nāmo mātrano paṇa jo vicāra
karavāmāṃ āvaśe, topaṇa vācakavarganī khātrī thavā pāmaśe ke
manuṣyajīvanane sukhamaya banāvavā māṭe ja emano upayoga
niḥsaṃdeha che. vedamaṃtronuṃ manana karīne prācīna ṛṣi munio
potānī unnatisādhaka vidyāo kevī rīte siddha karatā hatā, enī
kalpanā ā śāṃtiono vicāra karavāthī āvī śakaśe. keṭalīka
śāṃtionāṃ nāma parathī amuka amuka śāṃtinī utpatti kayā
ṛṣine ābhārī che teno paṇa patto maḻī jāya che. vaidika dharmane
āpaṇā samājajīvanamāṃ pharīne jīvato jāgato banāvavo hoya to
vācakavarga paṇa e dṛṣṭie vicārato bane e khāsa jarūranuṃ che.
vividha iṣṭio, yāga, kratu, medha vagerenī paṇa je yojanāo
vaidika dharmamāṃ che, te paṇa e ja uddeśanī siddhi sārū che. e
badhāṃnī vicāraśreṇī kevā prakāranī che ane enī siddhi kevī
rīte karī śakāya eno yathāmati vicāra āgaḻa karavāmāṃ āvaśe.

7.232.p5.6

paraṃtu pāṭhakone paṇa amārī vijñapti che ke teo paṇa potānī
buddhine ā dṛṣṭie kāme lagāḍe ane ā viṣayamāṃ je kaṃī
śodhakhoḻa hātha lāge te prakāśamāṃ āṇe. kāraṇa ke ema thaśe
to ja–aneka buddhio eka viṣayamāṃ ekāgra banaśe to ja–ā
naṣṭaprāya banelī vidyā punaḥ prakāśamāṃ āvī śakaśe, bākī to
tema thavāno saṃbhava muddala dekhāto nathī.
6. maṃtronā aneka uddeśa
‘atharvavedanā thoḍāka maṃtrothī āṭalāṃ badhāṃ vividha karmo
kevī rīte siddha thaī śake ?'–evī śaṃkā koīne thāya e banavājoga che. enā khulāsā tarīke eṭaluṃ ja kahevānuṃ ke vedanā maṃtro
ane sūkto ‘anekamukhī’ hoya che, eṭale eka ja sūkta ane
eka ja maṃtrathī aneka uddeśo siddha thaī śake che. maṃtrano upalaka
artha eka bhāva sūcave che, aṃdarano gūḍha āśaya kaṃīka viśeṣa
upadeśa āpato hoya che, tyāre vaḻī vyaṃgārtha śleṣārtha vagere aneka
rīte aneka upadeśa pragaṭa kare che. āma hovāthī eka ja maṃtra
tathā eka ja sūkta aneka prakāranā upadeśa āpe che, ane e
rīte anekāneka vidyāo tathā anekāneka karmonuṃ veda dvārā prakaṭīkaraṇa thāya che, ane te dvārā manuṣyanāṃ aihika temaja pāralaukika
sukhavṛddhināṃ sādhano siddha bane che.
7. sūktonā gaṇa
atharvavedanāṃ sūkto tathā maṃtronā keṭalāka gaṇa che, jemanāma “abhaya gaṇa, aparājita gaṇa, sāṃṃgrāmika gaṇa” evā
aneka prakāranāṃ che. pahelā kāṃḍamāṃ āvelā aparājita gaṇanāṃ
sūkto nīce pramāṇe cheḥ—
૧ vidyā śarasya pitaraṃ 0 ( ૧-૨ )
૨ mā no vidan vi vyādhinaḥ 0 ( ૧-૧૯ )
૩ adārasṛdbhavatu deva 0 ( ૧-૨૦ )
૪ svastidā viśāṃ patiḥ 0 ( ૧-૨૧ )

7.232.p5.7

e pachī chaṭhṭhā kāṃḍamāṃ aparājita gaṇanāṃ sūkto nīce pramāṇe
āve cheḥ—
૫ avamanyu 0 ( ૬-૬૫ )
૬ nirhastaḥ śatru 0 ( ૬-૬૬ )
૭ parighartmāni 0 ( ૬-૬૭ )
૮ abhibhūryajña 0 ( ૬-૯૭ )
૯ indro jayāti 0 ( ૬-૯૮ )
૧૦ abhi tvendra 0 ( ૬-૯૯ )
kayuṃ sūkta kayā gaṇamāṃ che, enī samaja hoya to eno
artha ghaṭāvavānuṃ, e arthanuṃ manana karavānuṃ tathā temāṃthī bodha
tāravavānuṃ bahu sugama banī śake che. temaja gaṇonā maṃtronī
aṃdara parasparano saṃbaṃdha meḻavavāmāṃ paṇa sugamatā sāṃpaḍe che.
eṭalā māṭe ā gaṇono vicāra vedano abhyāsa karatī veḻāe
khāsa dhyānamāṃ levāvo joie. kayāṃ sūkta kayā gaṇamāṃ āve che?
ane emano paraspara saṃbaṃdha kevī paddhatie ghaṭāvavāno che, te
āgaḻa para batāvāśe.
pūrvokta śāṃtiomāṃ je je śāṃtiono saṃbaṃdha rājyavyavasthā
sāthe che, te te śāṃtikarmo sāthe aparājita gaṇanā maṃtrono saṃbaṃdha
che. ā eka ja muddā parathī pāṭhakavarga bahu bahu bodha grahaṇa karī
śake tema che. eka eka gaṇa viṣe svataṃtra nibaṃdha lakhīne pratyekano
viśeṣa vicāra āgaḻa para ame karavānā ja chīe. eṭale eno
meḻa pāṭhako meḻavī śake eṭalā khātara e vātano nirdeśa atre
karavāmāṃ āvyo che.
ā badhā gaṇonī yathāvat samaja paḍī jāya to ja vedanī
vidyānuṃ jñāna sulabha bane, nīkara nahi ja. ahīṃ e paṇa cokhavaṭa
karavānī jarūra che ke keṭalāṃka sūkto koī paṇa gaṇanī sāthe saṃbaṃdha
nathī rākhatāṃ, arthāt ke svataṃtra che kiṃvā to emano saṃbaṃdha gaṇasūktonī māphaka bījāṃ koī sūkto sāthe nathī hoto. “svataṃtra-sūkta”
ane “gaṇa-sūkta” emano vicāra karatī vakhate svataṃtra-sūktanā

7.232.p5.8

maṃtronuṃ manana svataṃtra rīte karavuṃ joīe, ane gaṇasūktonā
maṃtronuṃ manana saṃpūrṇa gaṇonā saṃbaṃdhanā vicārapūrvaka karavuṃ joīe.
ṛgvedathī jñāna, yajurvedathī uttama karma, ane sāmavedathī
uttama puruṣārthanī upāsanāḥ e traṇa kāṃḍono abhyāsa thayā bāda
ātmānuṃ jñāna ane baḻa meḻavavāno mārga batāvavānuṃ kārya
atharvaveda kare che. eṭalā māṭe ene “brahmaveda” athavā
“ātmaveda”nā nāmathī paṇa oḻakhavāmāṃ āve che.
uttama jñāna praśasta karma ane uttama puruṣanī upāsanā
dvārā aṃtaḥśuddhi sadhāyā pachī ja brahmajñāna saṃbhave che eṭalā
māṭe ā vedane pūrvokta vedatrayīthī bhinna pāḍavā khātara “caturthaveda” paṇa kahevāmāṃ āve che.
ātmāne jagatamāṃ ḍhūṃḍhatāṃ ḍhūṃḍhatāṃ upāsako thākī gayā, to
veḻā emane sākṣātkāra thayā kiṃvā aṃtaḥsphuraṇā thaī ke–“ātmāne
jagatamāṃ śāne khoḻo cho ? āma āvo ane ‘ tamārī potānī
pāse ja tene khoḻo !’ ”
“ have pāse ja ene khoḻo ! ” e pāse ja che. e vāta
ā atharva [ atha + avāk = atharvā ( k ) ] vede kahī eṭalā
māṭe enuṃ nāma “ atharvaveda ” paḍyuṃ che. gopatha brāhmaṇanuṃ
ā kathana atharvavedanuṃ jñānakṣetra kyāṃ sudhī vistareluṃ che te spaṣṭa
śabdomāṃ varṇavī batāve che. ‘ ātmāno patto potānī pāse ja
lāge tema che ’ e batāvavānuṃ kārya atharvavedanā jñānakṣetramāṃ
samāviṣṭa thāya che. eṭalā khātara ene “ brahmaveda ” paṇa kahevāmāṃ āve che. kāraṇa ke e brahmanuṃ jñāna batalāve che.
“ tharva ” śabda caṃcaḻatāvācaka che; jyāre “ a–tharva ”

7.232.p5.9

śabda śāṃti vā ekāgratādarśaka che. ātmānubhava athavā brahmasākṣātkāra je thavāno che, te cittanī caṃcaḻatā dūra thayā pachī,
yāne cittavṛttiono nirodha thaī emāṃ śāṃti sthāpana thayā bāda ja
thanāra che. e ātmajñānanā mārganuṃ sūcana potānā nāma dvārā ja
atharvaveda ā pramāṇe karī de che. vedanāṃ nāmonuṃ mahattva kevuṃ ne
keṭaluṃ che te pāṭhako atre barābara pichānī le.
“ atharvanū ” ( aya + maryan ) આ શબ્દનો અર્થ ‘ “ હવે
āṇī gama ” evo thāya che. jagatamāṃ be padārtha cheḥ eka huṃ
ane bījo mārāthī bhinna evuṃ saṃpūrṇa jagata. mānavīmātranī
samaja evī hoya che ke mārā potāthī bhinna anya padārthomāṃthī ja
mārāmāṃ śaktino saṃcāra thāya che, yāne huṃ pote aśakta hoī bījā
padārtho dvārā ja mane śakti prāpta thaī śake tema che. ā sarvasādhāraṇa
samajathī judī jātanī chatāṃ atyaṃta sācī samaja atharvaveda
janatā samakṣa rajū kare che, ane te e ke “śaktine māṭe have
tamārī potānī tarapha ja niṣṭhā karo.” samagra jagatamāṃ e ja
niyama pravartato jaṇāya che ke vṛddhi potānī aṃdarathī ja thatī rahe
che. vṛkṣanī vṛddhi potānī aṃdarathī ja thāya che, bāḻaka paṇa potānī
aṃdarathī ja vadhe che. arthāt ke śaktinī vṛddhi jyāṃ tyāṃ aṃdarathī
ja thaī rahī che. eṭalā māṭe tame potānī śakti māṭe paṇa
potānā aṃtara tarapha ja dṛṣṭi doḍāvīne sāco vicāra karatā
thāo. bahāranā jagatamāṃ ja khoḻatā rahevānuṃ choḍī daīne, enī
sāthe potānī śaktio joḍī deśo ane potīkī unnati māṭe
potānī aṃdara ḍhūṃḍhavā lāgaśo to jaṇāśe ke śaktinuṃ sthāna
potānī aṃdara ja che, nahi ke bahāra. atharvavedanuṃ ā śikṣaṇa

7.232.p5.10

atyaṃta mahattvanuṃ che.
ā atharvavedano svādhyāya āpaṇe karavāno che. atharvaveda
e brahmaveda hovāne kāraṇe ene saṃpūrṇa rīte samajavānuṃ muśkela che.
eṭale enā jeṭalā maṃtro barābara samajāśe teṭalānuṃ ja vivaraṇa
ne teṭalāno ja svādhyāya karavāmāṃ āvaśe. je maṃtro viṣe barābara samaja nathī paḍī e viṣe ame kaṃī ja nahi lakhīe. temaja
svādhyāyane māṭe je maṃtro atre laīśuṃ temane viṣe je kaṃī lakhavānuṃ haśe te thoḍāmāṃ thoḍā śabdomāṃ ja lakhīśuṃ, jhājho vistāra
nahi karīe; chatāṃ eṭalī vāta to nakkī kharī ke koī paṇa
vātane saṃdigdha nahi rahevā devāmāṃ āve. eṭale abhyāsīone
to bahu ja soiskara thaī paḍaśe.
vi̱dmā શ̱rasya̍ pi̱tara̍ṃ પ̱ર્જ્ન્મ̍ ભૂ̱રિંધા̍યસમ્
वि॒द्मो ṣva̭sya mā॒tara̭ṃ pṛ॒thirvī bhūri̭varpasam ..1..
jyāṃke॒ pari̭ ṇo na॒yāśmāṃnaṃ tu॒nva̭ṃ kṛdhi .
vī॒ḍurvarī̭yo'rā̭tī॒ṣṇu dveṣāṃsyā kṛdhi .. 2 ..
vṛ॒kṣaṃ yadgārvaḥ parikṣasva॒jñānā anṷsphuraṃ śa॒ramarca̭ntyu śrum .
śarṷṃma॒smadyā̭vaya di॒dyumi̭ndra .. 3 ..
yathā॒ dyāṃ ca̭ pṛ॒thirvī cā॒ntastiṣṭha̭ti teja̭nam .
e॒vā roga̭ṃ cā॒srāva̭ṃ cā॒ntasti̭ṣṭhatu mu॒ñja ita .. 4 ..
4. vṛkṣa:—ādhāra, jāte taḍakotāpa sahana karīne paṇa bījāone
chāṃyaḍo āpavāvāḻo
5. dyo:—prakāśa āpanāra, aṃdhakārano nāśa karavāvāḻo.
3 mātānāṃ guṇa-dharma-karma
1. mātā-bāḻakonuṃ hita karavāvāḻī.
2. pṛthivī-kṣamāśīla, sahanaśīla, putronī unnati māṭe āvaśyaka kaṣṭa sahevāvāḻī.
3. bhūrivarpas-( भूरि ) bahu ( वर्पस् ) kuśaḻatāpūrvaka karma
karavāne samartha, karmamāṃ atyaṃta kuśaḻa, sadā karma karavāmāṃ

7.232.p5.11

hośiyāra, parivāranī unnati arthe uttama karmo karavāvāḻī.
4. ज्या, ज्याका-(ज्या-जया) jyanuṃ sādhana karanārī, mātā,
pṛthivī, rassī, baḻavāna.
5. गौ-pragatiśīla, dūdha vagere dvārā putronī puṣṭi karavāvāḻī;
kiraṇa, svarga, ratna, vāṇī, sarasvatī, mātā, jaḻa, netra,
ākāśa, sūrya, ādinā śubha guṇovāḻī.
mātānā guṇadharma ā śabdo dvārā sūcita thāya che, te te
ā pramāṇeḥ-“ bālabaccāṃnuṃ hita karavāvāḻī, kṣamāśīla, saṃtānonī
unnati sādhanārāṃ karmo karavāmāṃ sadā pravṛtta, jāta jātanī kaḻākuśaḻatāthī potānā kuṭuṃbanī unnati karavāne samartha, baḻavīḻī,
gāyanī māphaka dūdha vagerethī bāḻakonuṃ poṣaṇa karavāvāḻī, kiraṇonā
jevī prakāśa āpanārī, svarganā jevī sukha denārī, ratnanā jevī
gharanī śobhā vadhāranārī, śubha bhāṣaṇa karavāmāṃ catura, viduṣī,
jaḻanā jevī śāṃti kiṃvā ṭāḍhaka vadhāranārī, netranā jevī mārga
darśāvanārī, ākāśanā jevī sarvane āśraya devāvāḻī, sūryanā jevī
ajñāna aṃdhakārane ṭāḻanārī mātā hovī joie. ”
pitānāṃ guṇadharmakarma pahelāṃ batāvāyāṃ che, ane ahīṃ
mātānāṃ guṇadharmakarma batāvāyāṃ che. āvā ādarśa mātapitānī
kūkhe pākanāra, ane temane hāthe ucharanāra putra sāco vīra ane
putrī sācī vīrāṃganā ja bane emāṃ saṃdeha śo ?
4 putranāṃ guṇa-dharma-karma
pūrvokta maṃtromāṃ putranāṃ guṇadharmakarma darśāvanārā śabdo ā
પ્રમાણે છેઃ–“ śaraḥ, aśmā-tanuḥ, vīḍuḥ, ṛbhuḥ, śaruḥ, didyuḥ,
तेजनं, मुञ्जः ” ane temanā artha ā pramāṇe cheḥ–
1. śara:-( śṛḻāti ) je śatrune nāśa karī śake che.
2. aśmā-tanuḥ-pattharanā jevā sudṛḍha śarīravāḻo.
3. vīḍu:-baliṣṭha, śūra.

7.232.p5.12

4. ṛbhuḥ-buddhimāna, kuśaḻa, kasabī, tejasvī.
5. śaru:-śatrunā nāśa karavāvāḻā.
6. divyu:-tejasvī.
7. taijana:-prakāśamāna.
8. mṛkṣa:-( mṛkṣati-mārjayati ) śuddhatā tathā pavitratā karanāre.
5 eka adbhuta alaṃkāra
... ā sūktamāṃ bāṇa, dhanuṣya tathā jyā e dhanurdhārīnā alaṃkārathī eka mahattvanī bābata darśāvāi che. dhanuṣyanā kaṭhaṇa bhāga
( kāmaṭhī ) jenā para dorī caḍhāvāya che tene . puruṣa rūpa kahetāṃ
pitā rūpa, dorīne mātā rūpa, tathā putrane bāṇa rūpa kahyāṃ che.
pitānuṃ baḻa ane mātānī preraṇāthī yukta thaīne yāne e bannenā
vārasā meḻavīne putra saṃsāramāṃ pheṃkāya che yāne jagatamāṃ jhokāve
che. saṃsāramāṃ jaīne te svaśatruono nāśa karīne kīrti saṃpādana
kare che. ā alaṃkārano vicāra karavāmāṃ āvaśe to pāṭhakane
temāṃthī ghaṇo ja bodha maḻī śakaśe. putra putrīonī unnatimāṃ
mātāpitānuṃ kārya kevuṃ ne keṭaluṃ hoya che teno accho khyāla ā.
alaṃkāra dvārā pāṭhakone maḻī raheśe.
dorī vagaranuṃ ekaluṃ dhanuṣya śatruono saṃhāra karavāne jema
asamartha nīvaḍe che, tema strī vihoṇā puruṣanī sthiti paṇa pāṃgaḻī
rahe che. vaḻī dhanuṣya vagara ekalī dorī paṇa śatrusaṃhāranuṃ kārya karavāne jema aśakta che, temaja puruṣa vihoṇī strī paṇa asamartha
che. mātā pitānī yogya preraṇā tathā yogya keḻavaṇī dvārā taiyāra
thayelo-ghaḍāyelo putra ja jagatamāṃ yaśasvī bane che. ā alaṃkāra
gṛhasthāśramīone āma puṣkaḻa bodha āpī śake tema che.
pitānā sūcaka “ parjanya, vṛkṣa ” vagere śabdo tathā mātāsūcaka “ pṛthivī ” ādi śabdo ṛtukālina saṃbaṃdha pachī brahmacārī thavānuṃ sūcana kare che.

7.232.p5.13

[ ā viṣayamāṃ svādhyāya maṃḍaḻa ( auṃdha ) taraphathī prakāśita thayelā “ brahmacarya ” nāmanā pustakanī aṃdara atharvavedīya
brahmacarya sūktanī vyākhyāmāṃ ‘ pṛthvī, parjanya ane vṛkṣonāṃ brahmacarya ’ viṣenuṃ prakaraṇa avaśya vāṃcavājevuṃ che. ]
7 pūrvāpara saṃbaṃdha
“ megha (vādaḻa)māṃthī pāṇī paḍe che ane pṛthvīmāṃthī ghāsa ūgī
nīkaḻe che. tethī megha e ghāsano pitā che ane bhūmi e enī
mātā che.” āṭalī ja vāta ā sūktanā āraṃbhamāṃ darśāvāi che!
āṭalī sādhāraṇa ane sādī lāgatī ghaṭanāno upadeśa karatāṃ karatāṃ
“pitā-mātā-putra” rūpī kuṭuṃbanī unnatinuṃ śikṣaṇa kevī khūbībharī rīte veda āpe che, teno khyāla vācakone atyāralagīmāṃ
āvī gayo haśe ja. ghāsanā prakāromāṃ ‘muṃja’ vā ‘śara’ e
eka prakāra che. e sarakaḍuṃ ekaluṃ śatruno nāśa karavānī śakti
nathī dharāvatuṃ, kāraṇa ke tenī jāta komaḻa che. paraṃtu tenī sāthe
kaṭhaṇa loḍhānuṃ pānuṃ jyāre joḍavāmāṃ āve che, ane pāchale cheḍe
pīṃchāṃ lagāḍavāmāṃ āve che, tyāre e ja komaḻa sarakaḍuṃ dhanuṣya para
caḍhīne dorīnī madadathī gati prāpta karī śatruno saṃhāra karī śake
che. evī ja rīte komaḻa bāḻaka gurugṛhanivāsa rūpī kaṭhaṇa tapaścaryā daramyāna brahmacaryapālana rūpī kaṭhaṇa vajrathī sajja banīne
unnatinā niyamonā pālanapūrvaka potānī pragati para kābu dharāvato
thāya ane potīkā, kuṭuṃbanā, jñātinā tathā rāṣṭranā śatruone
parāsta karavāne samartha bane.
pahelā sūktanā trījā maṃtramāṃ dhanuṣyanī upamā dvārā batāvāyuṃ
che ke “guruśiṣyarūpī dhanuṣyanā be cheḍā vidyārūpī dorīthī taṇāya

7.232.p5.14

che.” prathama sūktamāṃ ā alaṃkāra je upadeśa āpe che tenā
karatāṃ ā bījā sūktamāṃnuṃ dhanuṣyanuṃ dṛṣṭāṃta judo ja upadeśa āpe
che. koi paṇa dṛṣṭāṃtamāṃ ekadeśīya yāne je te viṣayane lāgu paḍatī
ja vāta jovānī hoya che. tethī eka ja dṛṣṭāṃtamāṃ judā judā upadeśaghaṭāvāya emāṃ doṣa jevuṃ kaśuṃ ja nathī. prathama sūktamāṃnā dṛṣṭāṃtamāṃ
paṇa dorīnuṃ sthāna vidyāmātāne eṭale ke sarasvatīdevīne je āpavāmāṃ
āvyuṃ che, emāṃ mātṛtvanuṃ sādṛśya che yāne mātṛbhāva samāna darajjo che.
‘muṃja’vā‘śara’ auṣadhinā upacārathī srāvano roga tathāḥ
mūtrāghāta vagerenā roga maṭāḍī śakāya che, e sūcavanāro upadeśa ā
sūktanā aṃtabhāgamāṃ hoi vaidyalokoe te khāsa dhyānamāṃ levo ghaṭe.

7.232.p6

ṛṣi:-śambhu: . devatā-jarimā, āyu: .

Linked texts (3)

Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
Aṅgirasī — Sanskrit