Pramāṇa · Search · About · API

Vedamrita 8.1

Vedāmṛta 8.1

Language
Sanskrit

8.1.1

tubhya̭me॒va ja̭ri॒manvardha̭tāma॒yaṃ mā॒manve mṛ॒tyavo̭ hi̭siṣuḥ śa॒taṃ ye .
mā॒teva̭ pu॒traṃ prama̭nā u॒pasthḙ mi॒tra ena̭ṃ mi॒triyā̭tpātvaṃha̭saḥ ..1..
mi॒tra ena॒ṃ varṷṇo vā ri॒śādā̭ ja॒rāmṛ̭tyuṃ kṛṇutāṃ saṃvidā॒nau .
tada॒gnirhotā̭ va॒yunā̭ni वि॒dvān viśvo̭ de॒vānā̭ ja॒nimā vi̭vakti ..2..
tvamī̭śiṣe pa॒śūnāṃ pārthi̭vā॒nāṃ ye jā॒tā u॒ta vā ye ja̭ni॒trāḥ .
memaṃ prā॒ṇo hā̭sī॒nmada̭pā॒no memaṃ mi॒trā va̭dhiṣu॒rmo a॒mitrāḥ ..3..
dyauṣṭā̭ pi॒tā pṛ̭thi॒vī mā॒tā ja॒rāmṛ̭tyuṃ kṛṇutāṃ saṃvidā॒ne .
yathā॒ jīvā॒ adi̭teru॒pasthḙ prāṇāpā॒nābhyā̭ṃ gu॒ptaḥ śa॒taṃ himā̭: ..4..
i॒mama̭gna॒ āyṷṣe॒ varca̭se naya pri॒yaṃ reto̭ varuṇa mi॒trarājan .
mā॒tevā̭smā adite॒ śarma̭ yaccha॒ viśvḙ devā ja॒rada̭ṣṭi॒ryathā̭sat ..5..
bhāvārtha:–manuṣya pākī vṛddhāvasthā sudhīnuṃ dīrghāyu prāpta
kare. te daramyāna seṃkaḍo ghātonā prasaṃgo ene śira gujare topaṇa
temāṃthī teṇe ūgarī javuṃ rahyuṃ. mātā jema potānā priya putrane
dīrghāyuṣyanī maryādā.
ye anye śataṃ mṛtyavaḥ te imaṃ mā hiṃsiṣuḥ ( maṃ. 1 )
sādhana
dīrghajīvana prāpta karavānuṃ sādhana cothā maṃtramāṃ ṭūṃkamāṃ
darśāvāyuṃ che, te ā pramāṇe:–
prāṇāpānābhyāṃ guptitaḥ śataṃ himā jīvāḥ | ( maṃ. 4 )
enuṃ kāryakṣetra
śvāsa ane ucchvāsa rūpī prāṇanuṃ kārya to āpaṇane pratyakṣa.
dekhāya che. prāṇāyāma dvārā prāṇanī tākātamāṃ vadhāro thāya che ane
enī badhī kriyāo paṇa bhalī bhāṃte cālī śake che. sādhāraṇa rīte
' bhastrā ' tathā ' ujjāyī ' prāṇāyāmo ā anuṣṭhāna māṭe
pūratā che. bhastrā prāṇāyāma dhāvānā dhokānī gati jevī vegabaṃdha

8.1.2

śvāsocchvāsanī kriyā karavāthī siddha thāya che. e thoḍā vakhata
sudhī ja thai śake che. lāṃbo vakhata sugamatāpūrvaka karī śakāya
evo prāṇāyāma to ' ujjayī ' che. te nāka vāṭe śāṃta dhīrī
gatiyī avājayukta śvāsocchvāsanī kriyā karavāthī siddha thāya che.
śvāsa letī vakhate paṇa avāja nīkaḻavo joie ane ucchvāsa
kahetāṃ śvāsa choḍatī vakhate paṇa avāja thavo joie. kuṃbhaka
karavo hoya to karavo ane na karavo hoya to kaṃī nahi. ā
prāṇāyāma ati sugama ane bahu āsānīthī thaī śake tevo che,
ne te koī paṇa vakhate sahelāithī karī śakāya tema che. ā
prāṇāyāma saumya kahetāṃ śāṃta ne sahelo hovā chatāṃ paṇa prāṇanī
śakti vadhāravānā ā kārya māṭe bahu ja upayogī che.
ā pramāṇe prāṇanuṃ baḻa vadhāravānuṃ anuṣṭhāna thatuṃ rahevāthī
apānakṣetra para paṇa teno prabhāva paḍe che ne tyāṃ paṇa pariṇāma
jaṇāvā māṃḍe che. apānanuṃ kārya paṇa uttama prakāre cālavā lāge
che. apānanuṃ kārya malamūtrano tyāga karavo tathā koṭhāmāṃnā vāyuone
nīcenā bhāgo dvārā choḍavā e che, ne te enāthī bane che. bījāṃ
yogasādhano paṇa jāṇītā sādhako pāsethī ā viṣaya pūratāṃ jāṇī
lai śakāya.
ā rīte prāṇa ane apānanī śaktiomāṃ vadhāro karavāthī
imaṃ prāṇaḥ mā hāsīt, mā apānaḥ | ( maṃ. 3 )
svāsthya kiṃvā āreāgya ane dīrghāyuṣane prāpta karavānī ā
ja cāvī che. प्राणापानाभ्यां गुप्तः yāne prāṇa tathā apānadvārā je surakṣita bane che, te khātrīthī seā varṣaneā āvaradā jīvī
śake che. eṭalā māṭe dīrghāyune vāṃcchanāra eke eka jaṇe peātānī
aṃdaranī ā banne śaktione jema bane tema vikasāvye javī.
vadha

8.1.3

prāṇa apānanī śaktio baḻavāna bane ane śarīrasvāsthya
paṇa uttama rahe, te chatāṃ paṇa vadha, katala, akasmāta vagere aṇudhārī āphateā dvārā paṇa mānavīnī jīṃdagī kapāī jāya e banavājega
che. dharmayuddha vagerenā prasaṃgeāne bājue mūkīśuṃ. kemake evāmāṃ
bhāga letāṃ letāṃ maraṇane varyāthī teā dharma ja hāṃsala thāya che. e
sivāyanā bījā vadheā ane bījī ghāteā paṇa manuṣya–jīvanamāṃ
saṃbhavita che. paraṃtu temane dūra karavāṃ yā ṭāḻavāṃ e manuṣya sattānī
vāta nathī. chatāṃ keāi keāi prasaṃgeāmāṃ peātānī aṃdara rahelā ahiṃsā
bhāvane vadhāvavāthī tathā sārvatrika premadṛṣṭi yāne sarva keāinā tarapha
premabhāvanī vṛddhi karavāthī ghātaka leākeānāṃ mana paṇa sudharī jaī
śake che. paraṃtu evī siddhi yeāgānuṣṭhāna tema ja dīrgha ātmasaṃyama
dvārā ja meḻavī śakātī heāvāthī sahune māṭe te śakya nathī. tethī
janasamudāyane māṭe teā īśaprārthanā e ja eka sugama sādhana heāi
te saṃbaṃdhamāṃ 3 jā maṃtramāṃ kahyuṃ che ke—
īśaprārthanā
imaṃ mitrāḥ mā vadhiṣuḥ mā amitrāḥ | ( મં. ૩ )
“ he īśvara ! mitra tema amitra paikī keāi ja eneā vadha na
kare (evī kṛpā karaje !)”
trījo maṃtra parameśvaranī prārthanā saṃbaṃdhīno ja che. “bhūta
tema ja bhaviṣya kāḻamāṃ badhāṃ prāṇīono eka ja īśvara che.
badhāṃnuṃ pālana te ja kare che. enī kṛpāthī ā māṇasano vadha na
thavā pāme ane enuṃ ārogya paṇa uttama rīte jaḻavāi rahe.”
trījā maṃtrano ā bhāva īśaprārthanānuṃ baḻa meḻavavānī jarūriyāta
sūcave che. carācara sakaḻa jagatanuṃ pālana karanāra to parameśvara ja

8.1.4

che. eṭale tenī bhakti karavāthī śraddhānuṃ baḻa je vadhe che te kaṃī
apūrva hoya che. śraddhāvāna loko ja e baḻane anubhavī śake che.
ane śraddhāpūrvaka bhagavānanī bhakti karavāvāḻā upāsakanuṃ ārogya
sāmānya rīte uttama prakāranuṃ hoya che, evuṃ moṭe bhāge jovāmāṃ
paṇa āve che. eṭalā māṭe ā dīrghāyuprāptinā sūktamāṃ
(tvaṃ īśiṣe) e trījā maṃtra dvārā īśvarabhaktino je upadeśa
āpavāmāṃ āvyo che te bahu ja mahattvano che. iśaprārthanānā ā
baḻa vihoṇā na rahī javāya e vācaka mātre khāsa jovuṃ. ā
baḻanī prāpti pachī ja bījāṃ sādhano lābhakārī nīvaḍe che. ā
baḻanī gerahājarīmāṃ bījāṃ game teṭalāṃ sādhano game teṭalāṃ nikaṭa
hoya topaṇa te khāsa phāyado karī śakatāṃ nathī. ā rahasya samajī
laīne pāṭhako sarva vighnone haranāra iśabhaktinuṃ baḻa potānī
aṃdara vadhāre e ja icchavāyogya.
devacaritronuṃ śravaṇa
dīrghāyu prāpta karavā kāje, śravaṇa tathā vācana je karāya te
devatāonāṃ caritronuṃ ja karāya e khāsa iṣṭa che. devo eṭale ke
devatāo jevā satpuruṣonāṃ jīvanacaritranā graṃtho sāṃbhaḻavā joie,
vā vāṃcavā joie, ane te te mahāpuruṣonī caritralīlāonuṃ
manana karavuṃ joie.
ājakāla to navalakathāo vagerenuṃ sāhitya evuṃ ghṛṇāpātra
bhāvāḻuṃ bahāra paḍe che ke, tenā vācana-śravaṇathī mānavīnā
vo śamavāne badale ūlaṭāṃ vadhavā pāme che, vīrya calita thāya
brahmacarya khaṃḍita bane che, ane bījī jātajātanī āpadāo
jāya che. paraṃtu aphasosa ke evāṃ pustakonuṃ prakāśana ājavadhatuṃ cālyuṃ che. āpaṇā deśamāṃ śuṃ ke itara deśomāṃ śuṃ,

8.1.5

darajjānāṃ māṇasonī, lekhanavyavasāyanā kṣetramāṃ, bharatī
. thatī hovāne kāraṇe halakā prakāranuṃ sāhitya jhājhuṃ prakaṭa
māṃḍyuṃ che, ne tene pariṇāme badhī vāte hāni ja hāni thaī
che. emāṃthī ūgaravā māṭe ā sūkta, bījā maṃtra dvārā,
cetīno sūra uccāre che ke:–
vaya̱nāni̍ vi̱dvān hotā̍ અગ્નિઃ
tat viśvā̍ de̱vānā̱ṃ jana̍mā viva̍kti | (મં૦ ૨)
arthāt ke–“badhāṃ ja karmone acchī rīte jāṇavāvāḻā
. agninā jevā tejasvī upadeśaka badhā devonāṃ jīvanacaritra
. kahī saṃbhaḻāve. ” ā maṃtra aneka dṛṣṭie manana karavāyogya
emāṃ prathama to upadeśakanā guṇa varṇavyā che. upadeśaka dilano
. temaja udāra hovo joie, potānā sarvasvano (होता)
na karavāvāḻo yāne bhoga āpavāvāḻo hovo joie, (अग्नि:)
agninā jevā tejasvī hovo joie, tathā (वयुनानि विद्वान्)
vyakartavyane yathāyogya rīte jāṇavāvāḻo hovo joie,
vā guṇa dharāvanāro hośiyāra ne sajāga upadeśaka ja lokono
rgadarśaka bhomiyo bane, lokone dharmamārgano bodha kare ane
kāne (देवा॒नां जनि̭मानि) devatāonāṃ jīvanacaritro suṇāve.
o potānā jīvana daramyāna kevāṃ kevāṃ śubha karmo karyāṃ, kevī
tanā paropakāra kevī rīte karyo, janatāno uddhāra keve prakāre
karyāṃ, vagere vagere tamāma vāto lokone te saraḻa rīte samajāvī de.
rākṣaso ane piśāconāṃ caritra vāṃcavā yā sāṃbhaḻavā na joie;
devonāṃ divya caritro najara sāme harahaṃmeśa rākhavāṃ joie. devonāṃ
ja jīvana ādarśa hoya che. rākṣasa ane piśāconāṃ, ṭhago ane
ḍākuonāṃ caritra bhūlecūke paṇa kāne dharavālāyaka nathī hotāṃ.
devatāonāṃ ucca caritrone ādarśa tarīke manuṣyo jo potānī

8.1.6

najara samakṣa rākhaśe to temanāṃ jīvana paṇa sudharī jaśe eṭaluṃ ja
nahi paṇa āyuṣyanī paṇa baḍhatī thaśe. āyuṣyanā vadhārā māṭe paṇa
ā eka uttama ilāja che. bhagavāna śrī rāmacaṃdranā jīvanane loko
potāno ādarśa gaṇe, rāvaṇanā jīvanane nahi ja. ājakāla navalakathā ne navalikānāṃ pustako mānavī aṃtaḥkaraṇone je bagāḍī rahyāṃ
che, temāṃthī ūgarī javāya tema karavānuṃ sūcana veda ahīṃ kare che.
enuṃ pālana jeṭaluṃ adhika thaśe teṭalo adhika phāyado jīvanavikāsanī
bābatamāṃ jaṇāśe.
ājakāla je caritro maḻe che te paṇa moṭe bhāge mananā
vikārane vadhāranārāṃ ja maḻe che. saṃyamaśīlatāne vadhāranārāṃ ne
poṣanārāṃ caritra graṃtho ochā maḻe che. eṭale sad‌graṃthonuṃ vācana
e ājakāla bahu agharī vāta thaī paḍī che. tathāpi ṛṣijanonī
kṛpāthī rāmāyaṇa, mahābhārata jevā graṃtho ane ṛṣipraṇīta bījā
kiṃmatī graṃtho āpaṇe tyāṃ mojūda che. e graṃthonuṃ manana karavāthī
bahu ja moṭo lābha manuṣyanā jīvanavikāsamāṃ thai śake tema che.
je loko ā vātanuṃ rahasya barābara pichānatā hoya yāne jeo
āma thavānī jarūra samajatā hoya, teo sārāṃ bodhaka jīvanacaritro
nirmāṇa karavā karāvavānī temaja vāṃcavā vaṃcāvavānī vyavasthā kare
e bahu ja icchavāyogya che. evuṃ thaśe to ja bhāvi prajāno jīvanasudhārano mārga saraḻa banaśe.
matalaba ke, “ divya caritronuṃ śravaṇamanana ” e dīrghāyu
prāpti māṭenuṃ eka amoluṃ sādhana che, evo upadeśa ā maṃtrabhāga
je āpe che te khūba agatyano che. dīrghāyune vāṃchanārāṃoe
ene amalamāṃ mūkavo joīe yāne ucca jīvanacaritronā vācana
mananano abhyāsa rākhavo joīe.

8.1.7

pāpathī bacatāṃ rahevuṃ
dīrghāyuṣya meḻavavā māṭe pāpathī potānī jātane ugārī
levānī paṇa parama āvaśyakatā che. pāpathī patana thāya che, eṭaluṃ ja
nahi paṇa rogādino upadrava lāgu paḍatāṃ āyuṣyanī dorī karapāī
jāya che. eṭalā māṭe ā sūktano pahelo maṃtra ja pāpathī bacatā
rahevānī sūcanā āpatāṃ kahe che ke—
mitra enaṃ mitriyāt aṃhasaḥ pātu | (મં.૧)
“ mitra ā manuṣyane mitrasaṃbaṃdhī pāpathī bacāve. ” śatru
saṃbaṃdhe thanārāṃ pāpothī to bacavuṃ joīe ja. paraṃtu keṭalāṃka loko
evuṃ paṇa mānavāvāḻā hoya che ke ‘ mitrane kāje, mitranā hita vāste
bhaluṃ būruṃ kaṃī paṇa karavāmāṃ koī jātano vāṃdho nahi.’ paṇa e mānyatā
barābara nathī. pāpa e haṃmeśāṃ pāpa ja che—pachī te game tene māṭe
ācaravāmāṃ kāṃ na āvyuṃ hoya ? pāpācaraṇanuṃ pariṇāma je patana
te to harakoī kissāmāṃ bhogavye ja chūṭako thavāno. mitranā lābhārthe
karelā pāpanuṃ paṇa evuṃ ja pariṇāma āvavānuṃ. eṭalā māṭe dīrghāyu
thavānī icchā rākhanārā mānavīe to pāpamātrathī bacatā rahevānī
kāḻajī avaśya rākhavī joīe. mitra potānā mitrane pāpakarma
karatāṃ vāre ane tene sīdhā mārge cālavānī salāha āpe, e ja
kharo mitradharma che. ‘pāpakarmanuṃ pariṇāma patana.’ e sūtra pratyeka
manuṣya potānā dilamāṃ kotarī rākhe ane potāno mitra pote
bhoga ane parākrama
imaṃ priyaṃ retaḥ āyuṣe varcase naya | ( મંત્ર ૫ )
devonī sahāya
૧. mitraḥ riśādaso varuṇaḥ saṃvidānau jarāmṛtyuṃ kṛṇutāṃ
( maṃ0 2 ).
.૨. dyauṣpitā pṛthivī mātā saṃvidāne tvā jarāmṛtyuṃ kṛṇutāṃ
( maṃ0 4 ).
૩. adite ! mātā iva śarma yaccha | ( મં૦ ૫ ).

8.1.8

.૪. viśve devāḥ ! jaradṛṣṭiḥ yathā asat | ( મં૦ ૫ ).
ahīṃ mitra varuṇa, sūrya, pṛthivī, aditi ane bījā badhā
devo manuṣyane dīrghāyuṣī banāvavāmāṃ sahāyabhūta thāo, evī prārthanā
karavāmāṃ āvī che. ethī spaṣṭa thāya che ke dīrghāyu meḻavavānī icchā
dharāvanārāe ā badhā devo sāthe avirodhī vartāva rākhavo joie.
devatāonī anukūḻatā ane emanī kṛpā para ja jo āyuṣyanī vṛddhino ādhāra che, to pachī emanī sāthe virodha rākhavānuṃ pālave ja
śī rīte ? sūryadeva potānā prakāśa dvārā sarvatra śuddhi karatā rahe
che ane e rīte āpaṇane dīrghāyu bakṣe che. eṭalā māṭe sūryaprakāśa
yāne taḍakāthī bhāgatā na rahevuṃ. sūryaprakāśane ṭāḻatā ja rahīe
to pachī dīrghāyu prāpta karavānī āpaṇī mahattvākāṃkṣā pāra
pāḍavāmāṃ sahāyakartā te kevī rīte banī śake ? evī rīte varuṇadeva
e samudranā deva che. samudrajaḻa, vṛṣṭijaḻa, sāmānyajaḻa e badhāṃ
jaḻanuṃ jīvana samudra ja che. ā jaḻa paikī game te jaḻathī paṇa
manuṣya potānī nirmaḻatā karatā rahe yāne nahāto dhoto rahe.
temaja bījī rīte lābha uṭhāvato rahe, to ja jaḻadevatā varuṇanī
sahāyano lābha te pāmī śake. mātṛbhūminī yogya upāsanā karatā
rahevāthī je rāṣṭrīya svātaṃtryanī prāpti thāya che, tenāthī manuṣya
kāryakṣama banī śake che ane pariṇāme dīrgha jīvana jīvavā bhāgyaśāḻī
bane che. bākīnā bījā devonī bābatamāṃ paṇa āvā ja prakāra
hoi vācaka pote te vicārapūrvaka samajī le ane e samajano
lābha uṭhāvī dīrghāyuṣī bane !
ā yā̍tu mi̱tra ṛ̱tubhi̍: kalpa̍mānaḥ sa̱ṃveśaya̍npṛthi̱vīmu̱sriyā̍bhiḥ

8.1.9

athā̱smabhya̱ṃ varu̍ṇo vā̱yura̱gnirbṛha̱drāṣṭraṃ sa̱ṃveśya̍ṃ dadhātu

Linked texts (4)