Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.14

Nighaṇṭunirvacana 70.12.14

Language
Sanskrit

70.12.14

'prīñ tarpaṇe (ṛyā0 pa0)'| asun (u0 4, 184)| tṛpyante'nena devatāḥ| yadvā, prapūrvāt yamateḥ (bhū0 pa0) asuni ṭilopo bāhulakāt| prakarṣeṇa gacchanti prayaḥ| "āpo na dvīpaṃ dadhati prayāṃsi (ṛ0 saṃ0 2, 4, 8, 3)"—iti nigamaḥ|| (38) saraḥ| 'sṛ gatau (bhū0 pa0)'| asun (u0 4, 184)| sarati mriyate vā saraḥ| "sākaṃ sarāṃsi triśatam (ṝ0 saṃ0 6, 6, 26, 4)"—iti nigamaḥ|| (39) bheṣajam| 'bhiṣaj cikitsāyām' kaṇḍvādiḥ (pa0)| ṇvidi sañjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)| bhiṣajyantyanena bheṣajam, 'annantāvasathetiha bheṣajāt'—iti nirdeśāt sādhu| "āpa iddhā u bheṣajīrāpo (ṝ0 saṃ0 8, 7, 25, 6)"—iti śrutiḥ| 'bheṣaṃ rogaṃ jayati'—iti durgaḥ| yadvā, bheṣajamasminnastīti bheṣajam| arśa āditvādac (5, 2, 127)| tathā "apsu me somo abravīdantarviśvāni bheṣajā (ṝ0 saṃ0 1, 2, 11, 5)"—iti śrutiḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| (40) sahaḥ| sahirabhibhavārthaḥ (di0 pa0), abhibhavate uṣṇamagniṃ vā| yadvā, saho balaṃ (nigha0 2, 6), tadasyāstīti matvarthīyasya luk (1, 4, 16 vā0)| balavat hi balam| "mahadātuṃ puruhūta kṣiyante (ṝ0 saṃ0 3, 2, 3, 3)"—iti nigamaḥ| sakāralopaśchāndasaḥ|| (41) śavaḥ| 'ṭuośvi gativṛddhyoḥ (bhū0 pa0)'| 'śveḥ samprasāraṇañca (u0 4, 188)'—ityasun| śvayati gacchati varddhate vā varṣākāle| śavatervā gatikarmaṇaḥ (nigha0 2, 14) asun| śavati gacchati śavaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ| mādhavena svīye nāmanighaṇṭau 'śavaḥ'—ityetannāpāṭhi, 'śivam'—'śāpam' ityete paṭhite| dvitīyamāśastāśivāsu mātṛṣu pratīpaṃ

Linked texts (1)