Nighantu 70.8.1
Nighaṇṭunirvacana 70.8.1
- Language
- Sanskrit
70.8.1
(1) vibhāvarī | 'bhā dīptau (adā0 pa0)' vipūrvaḥ | 'āto maninkvanipvanipaśca (3, 2, 74)'–iti vanip | 'vano ra ca (4, 1, 7)'–iti ṅībrephau | viśeṣeṇa bhāti dīpyate ādityakiraṇasambandhāt | "āpasuṣī vibhāvari (ṛ0 saṃ0 3, 8, 3, 6)" –iti nigamaḥ || (2) sūnarī | śobhanā narā asyāṃ santi, matvarthīya īkāraḥ, vyatyayena halṅyādilopaḥ | athavā bahuvrīhiḥ, pippalyāderākṛtigaṇatvādīkāraḥ | narāṇāṃ prasannacittatvena dharmādiviśiṣṭatayā tadānīṃ śobhanatvam | tathā ca mahākaviḥ–'paścimādyāminīyāmāt prasādamiva cetanā'–iti | yadvā, sūnarī śobhanaṃ nayati kālam | 'nṛ naye (kryā0 pa0)' kupūrvāt 'aca iḥ (u0 4, 134),' 'kṛdikārādaktinaḥ (4, 1, 45 vā0)'–iti ṅīp | sūnarī sudhanā | yadvā, 'nṛbhirdevaiḥ samanvitā'–iti mādhavaḥ| 'anyeṣāmapi dṛśyate (6, 3, 137)'—iti dīrghaḥ| vyatyayenāvadhāraṇāścāvagṛhyate| "jyotiṣkṛṇoti sūnarī (ṛ0 saṃ0 5, 6, 1, 1)"—iti nigamaḥ || (3) bhāsvatī| 'bhāsa dīptau (bhū0 ā0),' kvip| bhāsata iti bhāsaḥ prakāśaḥ| bhāsā, tadvatī bhāsvatī 'tasau matvarthe (1, 4, 16)'—iti bha-sañjñayā padkāryaṃ rutvaṃ na bhavati bhāsvatī| "bhāsvatī netrī sūnṛtānām (ṛ0 saṃ0 1, 8, 1, 4)"—iti nigamaḥ || (4) odatī| 'undī kledane (ru0 pa0)'| underlaṭaḥ śatari 'chandasyubhayathā (3, 4, 117)'—iti śaturārddhadhātukatvena vikaraṇābhāvaḥ; sārvadhātukatvāt 'sārvadhātukamapit (1, 2, 4)'—itiṅidvadbhāvāt 'aniditām (6, 4, 24)'—iti na-lopaḥ, vyatyayena guṇaḥ 'ugitaśca (4, 1, 6)'—iti ṅīp| unṛyavaśyāyena odatī| "padaṃ na vetyodatī (1, 4, 4, 1)"—iti nigamaḥ || (5) citrāmaghā| 'ciñ cayane (svā0 u0)'|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit