Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 71.1

Nighaṇṭunirvacana 71.1

Language
Sanskrit

71.1

(1) jamat| atra skandasvāmī—'tāvantyevottarāṇi jamadityādīni jvalato dīptimataḥ satvasya nāmadheyāni'—iti| 'jasu adane (bhū0 pa0)'| "gṛṇānā jamadagninā (3, 4, 11, 18)" —ityādiṣu jamacchabda udāharaṇam|| (2) kalmalīkinam| 'kalmalīkaṃ bhavet'—iti mādhavaḥ| pṛṣodarādiḥ, uttare ca| "namasyā kalmalīkinaṃ namobhiḥ (ṛ0 saṃ0 2, 7, 17, 3)"—iti nigamaḥ|| (3) jañjaṇābhavan| "arciṣā jañjaṇābhavan (ṛ0 saṃ0 2, 3, 30, 4)"—iti nigamaḥ|| (4) malmalābhavan| "malmalābhavantītyāsādayāmi"—iti nigamaḥ|| (5) arciḥ| 'arca pūjāyām (bhū0 pa0)'| 'arciśucihusrupicchadicchardibhya isiḥ (u0 2, 101)'—itīsipratyayaḥ| arcyante devatādyarcanasādhanatvādvā arciragnyādijvālādiḥ| "ayo daṃṣṭro arciṣā yātudhānān (ṛ0 saṃ 8, 4, 5, 2)"—iti nigamaḥ|| (6) śociḥ| śocaterjvalatikarmaṇaḥ (nigha0 2, 16) pūrvasūtreṇa isiḥ (u0 2, 101)| śocati śociḥ| "yadasya
"haṇiḥ"—iti keṣucit kośeṣu dṛśyate, tadyuktam, naigamakāṇḍe "ā ghṛṇiḥ (niru0 5, 6)"—ityatra, 'jvalannāmasu krodhanāmasu (nigha0 2, 13) ca pāṭhādanekārthatvam'—iti skandasvāmivacanāt ||
"vi ścaṅgiṇāmabhinacchuṣṇamindraḥ (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 2)"— iti ca nigamau ||
'adhyāyaparisamāptisūcanaṃ dvirvacanaṃ, śrutau tathā darśanāt' —iti atra skandasvāmī| anyatrāpi sa eva sarvatra| yadvā, dviruktapadasya śabdaśāstre 'tasya paramāmreḍitam (8, 1, 2)'— iti mahāsañjñākaraṇasya prayojanaṃ gharṇitam 'anvarthasañjñānam, āmreḍyate adhikamucyate (8, 1, 2 bhā0)'—iti, tenaivajātīya-kadvirvacanā jāyante iti śabdavido vidāñcakruḥ| yathā— 'āhodarśanīyāhodarśanīya (mahā0 bhā0)'—iti ||
iti atrigotrasya devarājayajvanaḥ kṛte naighaṇṭukakāṇḍa-nirvacane prathamo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)