Nighantu 72.17.1
Nighaṇṭunirvacana 72.17.1
- Language
- Sanskrit
72.17.1
(1) raṇaḥ| 'aṇa raṇa kraṇa śabdārthāḥ (bhū0 pa0)'| 'vaśiraṇyorupasaṃkhyānam (3, 3, 85 vā0)'—ityap| 'raṇanti dundubhayo'tra yodhā vā parasparaṃ śabdāyante| yadvā, ramateḥ 'rāllāsāllāsthūṇārvīṇāḥ (u0 2, 13)'—ityādinā napratyayo makāralopaśca nipātyate| ramaṇīyo hi saṃgrāmo vicitrakarmādhicchānatvāt| 'marutvām̐ indra vṛṣabho raṇāya (ṛ0 saṃ0 3, 3, 11, 1)'—iti nigamaḥ|| (2) vivāk| vividhā viruddhā vāco yatra yodhānām| 'havanta u tvā havyaṃ vivāci (ṛ0 saṃ0 5, 3, 14, 2)'—iti nigamaḥ|| (3) vikhādaḥ| 'khada sthairye hiṃsāyāśca (bhū0 pa0)'| viśiṣṭaṃ sthairyamatra śūrāṇāṃ hiṃsanaṃ vā| 'taṃ vikhāde sahmi magha śrutaṃ naram| (ṛ0 saṃ0 7, 8, 14, 4)'—iti nigamaḥ|| (4) nadanuḥ| 'ṇada avyakte śabde (bhū0 pa0)'| 'anuṅ navaśca (u0 3, 46)'—iti cānuṅpratyayaḥ| 'yadā kṛṇoṣi nadanuṃ samūhasi (ṛ0 saṃ0 6, 2, 3, 4)'—iti nigamaḥ|| (5) bhare| 'ḍu bhṛñ dhāraṇapoṣaṇayoḥ (ju0 u0)'| 'nandigrahipacādibhyaḥ (3, 1, 134)' tatra gaṇapāṭhaḥ— 'paca-vaca-vapa-vada-lapa-taja-bharāḥ'—iti| vibharti poṣayati subhaṭānāṃ dhairyaṃ yaśo vā| yadvā, 'puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)'| vibhratyanena jayalakṣmīṃ yodhāḥ| ubhayatrāpi pṛṣodarāderākṛtigaṇatvādādyudāttatvam| yadvā, 'bhṛ bhartsane' kryādiḥ svādiśca| bhartsyante hi tatra śatravaḥ| haratervā bhaḥ| hriyante hi yatra yoddhṝṇāmāyūṃṣi dhanāni ca| 'hragrahorbhaśchandasi (3, 1, 84 vā0)'| "asmin bhare nṛtamaṃ vājasātau (ṛ0 saṃ0 3, 2, 4, 7)"—"anu krośanti kṣitayo bhareṣu (ṛ0 saṃ0 3, 7, 11, 5)"—iti nigamau|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit