Nighantu 73.14.1
Nighaṇṭunirvacana 73.14.1
- Language
- Sanskrit
73.14.1
(1) arcati| 'arce pūjāyām (bhū0 pa0)'| "arcantyarkarmarkiṇaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 1, 16, 1)"—iti nigamaḥ || (2) gāyati| 'kai gai śabde (bhū0 pa0)'| "gāyanti tvā gāyatriṇaḥ| (ṛ0 saṃ0 1, 1, 16 1)"—iti nigamaḥ || (3) rebhati| (4) stobhati| 'rebhṛ śabde (bhū0 ā0)' 'ṣṭubha stambhe (bhū0 ā0)'| ātmanepadinau vyatyayena parasmaipadam| "rebhanto vai devāśca ṛṣayaśca svarge lokamāyan (ai0 brā0 6, 5, 6)"—"somaḥ pavitramabhyeti rebhan (ṛ0 saṃ0 7, 4, 7, 1)" —"pariṣṭobhata viṃśatiḥ (ṛ0 saṃ0 1, 5, 30, 4)"—iti nigamāḥ || (5) gūrddhayati| nairuktadhātuḥ| "taṃgūrddhayā svarṇaram (ṛ0 saṃ0 6, 1, 26, 1)"—iti nigamaḥ || (6) gṛṇāti| 'gṛ śabde' kryādiḥ svādiśca| "kaṇvatamo nāma gṛṇāti nṛṇām (ṛ0 saṃ0 1, 4, 3, 4)"—iti nigamaḥ || (7) jarate| nairuktadhātuḥ "puruṇīthe jarate sūnṛtāvān (ṛ0 saṃ0 1, 4, 25, 7)"—iti nigamaḥ || (8) hvayate| 'hveñ sparddhāyām (bhū0 u0)'| "vāhiṣṭho ghāhvānām (ṛ0 saṃ0 6, 2, 26, 1)"—iti nigamaḥ| 'hvāḥ stomāḥ hvayaterarcatikarmatvāt'—iti skandasvāmī || (6) nadati| 'ṇada avyakte śabde (bhū0 pa0)'| "nadasya mā rudhataḥ kāma āgan (ṛ0 saṃ0 2, 4, 22, 4)"—iti nigamaḥ || (10) pṛcchati| 'praccha jīpsāyām' tudādiḥ| 'prahijyā (ḍ, 1, 1ḍ)'—ityādinā samprasāraṇam || (11) rihati| 'riha katthanādau'—iti kṣīrasvāmī| tudādiḥ| "śiśuṃ na viprā matibhī rihanti (ṛ0 saṃ0 8, 7, 7, 1)"—iti nigamaḥ| atra bhāṣye tu "samānavṛttitvapradarśanaparaṃ lihanti paryāyavacanam"—iti| "viprā rihanti dhītibhiḥ (ṛ0 saṃ0 1, 2, 6, 4)"—ityatra 'rihatidhamatītyarcatikarmasu pāṭhāt'—iti skandasvāmī ||