Nighantu 73.2.7
Nighaṇṭunirvacana 73.2.7
- Language
- Sanskrit
73.2.7
mṛgyamudāharaṇam| ataeva kecinna paṭhantyatra arkam| vṛkṣe'pyarcati| "arkaparṇe juhoti" || (25) paviḥ| vyākhyāto vāṅnāmasu (68 pṛ0)| rathanemi ryajñaśca paviḥ| "uta pavyā rathānām (ṛ0 saṃ0 4, 3, 6, 4)"| yajñasya darśitaḥ || (26) vakṣaḥ| vahateḥ 'vahaḥ suṭ ca'—ityasun| madhyaṃ kāya upari kāyasya prāptaṃ prāpitaṃ vetyarthaḥ| ura ityucyate| "upo aṃdarśi śundhyuvo na vakṣaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 7, 4)" || (27) dhanva| vyākhyātamantarikṣanāmasu (46 pṛ0)| sa eva nigamaḥ || (28) sinam| vyākhyātamannanāmasu (223 pṛ0)| sa eva nigamaḥ || (29) itthā| idaṃśabdāt 'thā hetau ca chandasi (5, 3, 26)'—iti hetau prakāravacane thālpratyayaḥ| etervā thāla "pratnapūrvaviśvemātthāl chandasi (5, 3, 111)'—iti ivārthe thāl vihito vyatyayena prakṛtibhūtādidaṃśabdādapi bhavati| anena hetunā, anena prakāreṇa, ayameveti vārthaḥ| "itthā candramaso gṛhe (ṛ0 saṃ0 1, 6, 7, 5)" || 'amuthā (niru0 5, 5)'— ityarthakathanaṃ kathamiti nirūpaṇīyam, itthāviti skandasvāmianthaśca nirūpaṇīyaḥ || (30) sacā| sahārtho'yaṃ nipātaḥ| "ādityairudrairvasubhiḥ sacā bhuvaḥ (ṛ0 saṃ0 6, 3, 14, 1)" || (31) cit| nipāto nāma ca| nipāto'nudāttaḥ| 'cidityepo'nekakarmā'—ityādinā vyākhyātaḥ (niru0 1, 4)| "caturaściddamānāt (ṛ0 saṃ0 1, 3, 23, 4)"—ityupamāyām| avaṃkutsanādiṣvapi nigamā anveṣyāḥ| nāma tu cinoteścetayatervā kipi ciditi bhavati| citāṃ bhāgaiḥ kṣīrādibhiḥ cidrūpā vā somakrayaṇamucyate| "cidasi manāsi dhīrasi (ya0 vā0 saṃ0 4, 16)" ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit