Pramāṇa · Search · About · API

Rijvartha 1.2-2

Ṛjvarthā 1.2-2

Language
Sanskrit

1.2-2

tatko draviṇodāḥ ityevamādivicāraḥ | tatra tāvat indra iti krauṣṭukiḥ
evamācāryo manyate | kena hetunā | saḥ baladhanayoḥ atiśayena dātā iti | tasya ca
sarvā balakṛtiḥ | abhidhānavigrahe hi balaṃ draviṇamityuktam | balakṛtiścendrasya sarvā
15 tasmādindraḥ | ojaso jātamuta manya enam iti cāha mantradṛk | adhipatitvakṛta evāsya balenābhisaṃbandhaḥ | tasmādyuktaṃ yattasya dātā syāt | kathamiti
yato mantra eva nirvarṇyate
“aśvā̍diyāyeti̱ yadvada̍ntyorjaso jā̱tamu̱ta ma̍nya e̱nam
ma̱nyo̍ri̱yāya̍ ha̱rmye̍ṣu ta̱sthau yata̍ḥ pra̱jajña̱ indro̍ asya veda ||”—iti
athāpi ayamaparo heturindrasya draviṇodastve| katama iti| ṛtuyājeṣu
drāviṇodasāḥ pravādāḥ bhavanti
'hotā yakṣad devaṃ draviṇodām' ityacchāvākasya saṃpraiṣaḥ| maitrāvaruṇo bravīti adhvaryuṇā
'ṛtubhiḥ preṣya' iti preṣitaḥ | hotā yakṣat-yajatu | kamiti | devaṃ draviṇodasram | sa ca
punardraviṇodā devaḥ pūrvam apāt-pītavān somaṃ hotrāt saṃpradānāt | apāt ca potrāt
saṃpradānāt | apāt ca neṣṭrāt saṃpradānāt | atha punaridaṃ turīyaṃ-caturthaṃ saṃpradānam amartyaṃ
yat pītvā na mriyate | athavā amanuṣyayogyam | amṛktaṃ ca-anupamṛditamanyayā devatayā
apāribhuktam | indrapānam-indrasya pātuṃ yogyam | tadetat draviṇodāḥ devaḥ indraḥ asmābhiḥ
prattamādareṇa svayamāyūyāt-svayamamiśrīyāt svayamabhigūryāt-svayamabhyudyacchet | tataḥ svayaṃ
5 athāpi ayamaparo heturindrasya draviṇodastve | yasmādenaṃ somapānena stauti
ṛtuyājeṣveva
athāpyāha draviṇodāḥ pibatu drāviṇodasaḥ iti
" sa pra̱tnathā̍ sa̱hasā̱ jāya̍mānaḥ sa̱dyaḥ kāvyā̍ni baḷadhatta vi̱śvā̍
āpu̍śca mi̱traṃ dhiṣa̍ṇā ca sādhandde̱vā a̱gniṃ dhā̍rayan draviṇo̱dām ||"
5 yatpunaretaduktaṃ sa baladhanayordātṛtamaḥ iti akāraṇametat indrasya draviṇodastve
kasmāt | yasmāt sarvāsu devatāsvaiśvaryaṃ vidyate | tā aiśvaryāt sarvā eva
baladhanayordātryo bhavanti | tasmādvaiśeṣikametadindrasya kāraṇaṃ draviṇodastve
"drunnaḥ sarpirāsutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ
sahasasputro adbhutaḥ ||"
"tvaṃ ha̱ yadyavi̍ṣṭhya̱ saha̍saḥ sūnavāhuta
ṛ̱tāvā̍ ya̱jñiyo̱ bhuva̍ḥ ||”
“ agne̱ vāja̍sya goma̍ta̱ḥ īśā̍naḥ sahaso yaho
a̱sme dhe̍hi jātavedo̱ mahi̱ śrava̍ḥ ||”
yatho etat yat punaretaduktam agniṃ drāviṇodasamāi iti | nedamanenābhiprāyeṇa indrādaya̍ draviṇodaso jāyate iti | kiṃ tarhi | ṛtvijaḥ atra etasmin draviṇodasaḥ agneḥ ucyante | te punaḥ kasmāt | haviṣaḥ dātāraḥ | devānāṃ hi havirdraviṇaṃ,
tadete dadata iti draviṇodasaḥ ete | tataḥ kim | te ca enaṃ janayanti | nigamo'pi hi bhavati ṛtvijāmayamagniḥ putra iti | tadyathā | ṛṣī̍ṇāṃ pu̱tro adhi̍rāja̱
e̱ṣaḥ iti
“ a̱gnāva̱gniśca̍rati̱ pravi̍ṣṭa̱ ṛṣī̍ṇāṃ pu̱tro adhi̍rāja e̱ṣaḥ
tasmai̍ vidhema ha̱viṣā̍ ghṛ̱tena̱ mā de̱vānā̱ṃ yuyu̍pāma bhāga̱dheyam̍ ||”
yatho etat yatpunaretaduktam ṛtuyājeṣu drāviṇodasāḥ pravādā bhavanti
teṣāṃ punaḥ pātrasyendrapānamiti samākhyā bhavati iti | etadapyakāraṇam
kasmāt | yasmāt bhaktimātraṃ bhavati tat | guṇataḥ saṃ‌vādaḥ | durbalā hi
samākhyā, yataḥ asāmarthyāt kutaścit guṇānuvādaḥ yathā vāyavyānīti sarveṣāṃ
somapātrāṇāṃ nānādevatānāmapi satām
yatho etat somapānenainaṃ stautīti | idamapyakāraṇam | kasmāt | yasmāt
asminnapyetadupapadyate somapānam | kathamiti | somaṃ piba mandasāno gaṇaśribhiḥ iti
“ agne̍ ma̱rudbhi̍ḥ śu̱bhaya̍dbhi̱rṛkva̍bhi̱ḥ soma̍ṃ piba mandasā̱no ga̱ṇaśri̍bhiḥ
pā̱va̱kebhi̍rviśvaminvebhi̍rā̱yubhi̍rvaiśvānara pra̱divā̍ ke̱tunā̍ sa̱jūḥ ||”
yatho etat, draviṇodāḥ pibatu drāviṇodasaḥ iti | asyaiva tad 5
bhavati
pṛthak grahaṇaṃ yajuṣā somasya " agnaye tvā rāyaspoṣadāya tvā"- iti| tasmādagnirapi
somasya pātā syād yatheha ṛtuyājeṣu

Linked texts (1)