Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 118.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 118.3

Language
Sanskrit

118.3

"ṛdūdaraḥ ( 14 )"-ityanavagatam | "mṛdūdaraḥ"-ityavagamaḥ | "somaḥ" ityabhidheyaḥ || "ṛ̱dūdareṇa sakhyā̍ saceya̱ yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ | a̱yaṃ yaḥ somo̱ nyadhāyya̱sme tasmā̱ indra̍ṃ prati̱rame̍myāyu̍ḥ || ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 12, 5 )"-iti || pragāthasyeyamārṣam | triṣṭup | saumī | somendrasya śyāmākasya caroḥ yājyaiṣā, somavamiprāyaścitteṣṭau | "ṛdūdareṇa" mṛdūdareṇa somena, mṛdu hi somasyodaram, suṣiratvāt | athavā-mṛdurayamūdare syāt-ityevamāśāsyate, pātṛbhirvamanāśaṅkayā | tasmāt mṛdūdaraḥ somaḥ, sa punareṣa mṛdūdaraḥ sannṛdūdara ityucyate, tena mṛdūdareṇa | "sakhyā" samānakhyānenaiva kenacit puruṣeṇa, mitreṇa "saceya" saṃsaceyam, saṃseveyam, | punarāgāmiṣu 'yaḥ' somaḥ 'mā' māṃ 'na riṣyet' na hiṃsyāt, 'pītaḥ' san | yathāhametena somenāhiṃsitaḥ, tathā saceyam | he 'haryaśva !' indra ! somasvāmin ! etadastu naḥ | kiñca, 'ayaṃ yaḥ somaḥ' 'nyadhāyi asme' nihito'smākhvāsīt | yenemāmāpadamāpāditāḥ smro vamanadvāreṇa | 'tasmai' tadartham | tenāsmākamāyuro yadava-
khaṇḍanaṃ kṛtam, tatpratipūraṇāya | 'indram' 'pratiram' pratīrṇamanavakhaṇḍitaṃ sarvaim "āyuḥ' 'emi' yācāmītyarthaḥ | somavamanavaiguṇyāt āyuṣaśchedamāśaṅkamāna indraṃ dīrghamāyuryayāca yajamānāya || evamasmin "ṛdūpeḥ-somaḥ" prakaraṇāt, śabdasārūpyācca |
6 |