Yāska's Nirukta 128.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 128.1
- Language
- Sanskrit
128.1
“amavān (45 )”—ityanavagatamanekārthañca | “kṛṇuṣvapājaḥ0-rakṣasastapiṣṭhaiḥ || ( ṛ0 saṃ0 3, 4, 23, 1 )”—iti || vāmadevasyārṣam | agnicayane puruṣavyādhāraṇe viniyuktā, “rākṣoghnena vyāghārayet”—iti hyuktam ||
he bhagavannagne ! “kṛṇuṣva” “kuruṣva” etadātmīyaṃ “pājaḥ” balam, “prasitiṃ na” “prasitimiva” vāgurātantumiva, jālamiva vā | “pṛthvīṃ” vistīrṇām | tata evametat tristīrṇaṃ kṛtvā “yāhi” tvaṃ rakṣāṃsyabhimukhaḥ | kathaṃ ca punargāhi ? “rājā iva” yathā rājā yāyāt “amavān” “amātyavān” nītiyukto vijayāya, tathā tvaṃ yāhi | athavā—yathā “abhyamanavān” rogabhūtaḥ parebhyo bhayadātā yāyāt, tathā yāhi | athavā—yathā “svavān” ātmavittavān subhṛtasainyo yāyād vijayāya, tathā yāhi | “ibhena” “irābhṛtā” annabhṛtena “gaṇena” supuṣṭena yukto yathā rājā yāyāt, tathā yāhi | athavā—ibhena “gatabhayena” śūreṇa “hastinā” yathā yāyāt tathā yāhi | kiñca, “tṛṣvīmanu prasitiṃ drūṇānaḥ” | kṣipramanu prasitayā gatyā, santatayā gatyā | “drūṇānaḥ” rakṣāṃsi hiṃsan yāhi | kasmāt punarevamucyate ? itaḥ,—yasmāt “amtā asi” “asitā” kṣeptā tvaṃ rakṣāṃsi prati dīptāyāḥ arciṣaḥ | sa tvamevamāgatya “vidhya” etān “rakṣasaḥ” asmacchatrūn “tapiṣṭhaiḥ” “taptatamaiḥ” arcirbhiḥ || evamatra rājopamānasamvandhāt “amavān = amātyavān”—ityevamādyupapadyate ||
“pājaḥ”—iti balanāma, “pālanāt”tena hi pālyate| “prasitiḥ”—“prasaiyanāt” “tanturvā jālaṃ vā” ubhābhyāmapi tābhyāmabhibhūyante mṛgāśca matsyāśca |
6|
12|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit