Yāska's Nirukta 14.1.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 14.1.4
- Language
- Sanskrit
14.1.4
nnapi "vācaṃ" manasā svabhyastādhyayano'pi tīkṣṇavidyaḥ san "na dadarśa" na paśyatyeva, artho'nabhijñatvāt | sa hi tāṃ samyak paśyati, yastasyā arthaṃ vijānāti | arthaparijñānaphalā hi vāgityabhiprāyaḥ | evamekaḥ "śṛṇvan" api "na śṛṇoti" "enāṃ" vācam | ya eva hi arthamavabudhyate vācaḥ, tenaiva hi sā samyak śrutā bhavati, netareṇa, itaro hyavidvān dhvanimātramevoccārayati yanna śṛṇoti vācam | evam "ardham" anenārddharcena "avidvāṃsamāha" nindan mantradṛk | sāmpratamuttareṇārddharcenārthajñaṃ praśaṃsannāha- "uto tvasmai" "apyekasmai" kasmaicidarthajñāya "tanvaṃ" śarīraṃ "visasre" visraṃsayati vivṛṇotītyarthaḥ | artho vācaḥ śarīraṃ taṃ vivṛṇoti || ātmānaṃ darśayatyekasmai kasmaicidarthajñāya "prakāśanasamarthasyāhānayā vācā" anena tṛtīyena pādenetyarthaḥ || kathaṃ tarhi vivṛṇute tanvam ? iti a̍taḥ - "upamotta̱mayā vācā" uttamena pādenocyate,-"jāyeva patya uśatī suvāsāḥ"-ityanena | yathā hi jāyā vivṛtasarvāṅgāvayavā bhūtvā uśatī "kāmayamānā" patye iṣṭāya bhartre premṇā darśayedātmānam | kasmin kāle ? yadā suvāsāḥ bhavati, nirṣiktavāsā bhavati | nirṣiktavāsā nīrajaskā "ṛtukāleṣu" tadā hyatitarāṃ strī puruṣaṃ prārthayate | ataḥ etayāvasthayopamīyate | "yathā saḥ" puruṣastām "enāṃ" yathāvat "paśyati" striyam, netaraṃ yā ghanapaṭaprāvṛtasarvagātrā | evaṃ " saḥ " eva enāṃ vācaṃ yathāvat "śṛṇotīti" | yaḥ padaśo'vacchidyaitāṃ vigṛhya cārthamasyāḥ paśyati samastavyastam | evamasyāmṛcīyam | "arthajñapraśaṃsā" | 19 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit