Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 171.10

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 171.10

Language
Sanskrit

171.10

"api ca” evaṃ kṛtvā "sattvānām” aśvādīnāṃ "prakṛtibhūmabhiḥ ṛṣayaḥ stuvantītyāhuḥ” | prakriyante asyāṃ sarve vikārā iti prakṛtiḥ, sa sattālakṣaṇo mahānātmā hiraṇyagarbha iti | vakṣyati hi, -"sa eṣa mahānātmā sattālakṣaṇaḥ, tat param tat brahma0 sa bhūtātmā, saiṣā bhūtaprakṛtiḥ"-iti | tasyā bhūmā bahutvam, anekadhā vipariṇāmaḥ sthāvarajaṅgamabhāvena | prakṛterbhūmāni bahutvāni yāni mattvānāṃ tairananyanipayatvaṃ paśyantaḥ kāryakāraṇayorananyatvāt kāraṇamahidmabhiḥ tānyaśvādīnyabhiṣṭuvantītyāhurātmavidaḥ | tadyathā-"dyaustai pṛṣṭhaṃ pṛthivī śarīraigmātmāntarikṣam"-ityevamādīni | ātmaiva sarva sthāvarajaṅgamamityavetya aśvamedhe 'mūlebhyaḥ svāhā, śākhābhyaḥ svāhā' ityevamādibhistena tena vaiśeṣikeṇa sthāvarajaṅgamātmanā prakṛterabhinnenāvasthānenāvasthito mahānevātmajyate | na hyadevatā yāgamarhati | yāvaccānyadapi kiñciddevamprakāramadevatābhimatabhijyate | gṛhye ca baliprabhṛtikarmādau sarvatra sa evetyupekṣyam |

Linked texts (1)