Yāska's Nirukta 7.4

7.4

tad ye anādista devatā mantrās teṣu devatā upaparīkṣā/[733]
yad devataḥ sa yajño vā yajña aṅgam vā tad devatā bhavanti/[733].[prakaraṇād hi saṃdigdha devateṣu devatā niyama iti nyāyaḥ..ḍ;.prātahsavane yo viniyujyate sa āgneyaḥ yo mādhyandine sa aindraḥ yas tṛtīya savana sa ādityaḥ..ḍ.734].
atha anyatra yajñāt prājāpatyā iti yājñikā,.nārāśaṃsā iti nairuktāh/[733].
[``yajña iti kātthakyah,.agnir iti śākapūnih''.iti/
yajña śabdena ca visnur ucyate.''.viśnur vai yajñah''.iti hi vijñāyate/''.agnir hi bhūyistha bhāk devatānām''.iti ato anāviskṛta devatā liṅgo mantra āgneyaḥ syāt/
sarvadevatā āśrayanāt ca.''.agnir vai sarvā devatāh,.atra vai sarvā vasati devatā iti ha vijñāyate/''.ḍ.735-736,.]
[kecit tu yena narāḥ praśasyante sa nārāśaṃso mantra iti paśyanto manuṣya stuti1p ity evam manyante/
tad ayuktam,.na hi manuṣyānām anāviskṛta liṅgair mantraiḥ stutir upapadyate,.durbodhyatvāt teṣām alpa buddhitvāt ca manuṣyānām iti..ḍ.736]
api vā sā kāma devatā syāt/[733].[kāmato hi icchātas tasmin devatā kalpayitavyā..ḍ.736]
prāyas[=adhikāra ḍ.736].devatā vā,.[athavā bāhulyam ḍ.736]..asti hy ācāro bahulam loke,.devadeva ity atithi devatyam pitṛdevatyam.[tatra evam nirdiste tato rāśer anyad avaśiṣyate tad deva pitṛ manuṣyānām sādhāranam bhavati..ḍ p.737]/[733].
yājña daivato mantrah/[733].
[yo anāviskṛta devatā liṅgo mantraḥ sa yājño vā syād daivato vā/''.visnur vai yajñah''.iti ha vijñāyate/
visnuḥ punar āditya eva nairuktānām dyu sthāne samāmnānāt,.''.yat ca kiṃcit pravalhitam(enigmatical).āditya karma eva tat''.iti hi vakṣyati/
tasmād āditya devataḥ sa mantra iti syāt/
athavā daivataḥ sa mantrah,.devatā asmin devatā iti daivatah,.avaśistam hi devatātvam agni7.eva,.sarva devatā abhivādāt,.''.agnir vai sarvā devatāh''.iti hi vijñāyate/''.agnir vai devatānām bhūyistha bhāk.''..iti ca/''.aparigrahaṃś ca pradhāna gāmi''.iti nyāhah,.tasmād āgneyaḥ sa mantra syād iti/
tad yad upodghāta uktam.''.nārāśaṃsā iti nairuktāh''.iti tad eva kātthakya śākapūni matena avadhṛtam.''.yajño agnir vā''.iti,.tau hi nairuktāv iti..ḍ.737-738]
api hy adevatā devatāvat stūyante yathā aśva prabhṛtīny osadhi paryantāny,.atha apy astau dvandvāni/[733]
sa na manyeta āgantūn iva arthān devatānām,.pratyakṣa dṛśyam etad bhavati/
māhābhāgyād devatāyā eka ātmā bahudhā stūyate,.ekasya ātmano anye devāḥ pratyaṅgāni bhavanti/[733]
api ca sattvānām prakṛti bhūmabhir ṛṣayaḥ stuvanti ity āhuḥ prakṛti sārvanāmnyāt ca/
itaretara janmāno bhavanti/
itaretara prakṛtayah/
karma janmānah/
ātma janmānah/.ātmā eva eṣām ratho bhavaty ātmā aśvā ātmā āyudham ātmā isu1p/
ātmā sarvam devasya devasya/[723-724]