Yāska's Nirukta 171.12
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 171.12
- Language
- Sanskrit
171.12
api caitadabhihitam-'āgantū nivārthān manyamāno harirohitaritādīnindrādīnāṃ manuṣyāśvavadanityatvamavetya na samyagabhidhīyata iti sa na manyeta'iti | atra brūmaḥ,-manuṣyadharmaviparīto hi devatādharmaḥ, anaiśvaryānmanuṣyāṇāmaiśvaryācca
devatānām | tat katham ? iti | ato bhedamāśritya pratisamādhīyate,-"itaretarajanmāno bhavantītaretaraprakṛtayaḥ” devāḥ aiśvaryāt | na manuṣyāṇāmiyaṃ śaktirasti, anaiśvaryāt | manuṣyāṇāṃ hi pitā putraṃ janayatīti pitā prakṛtiḥ, na punaricchannapi putraḥ pitaraṃ janayati | devaunāṃ tvagneḥ sūryyo'jāyata,-'eṣa prātaḥ prasuvati'–iti hi vijñāyate, tasmāt sūryyasyāgniḥ prakṛtiḥ | sūryāccāgniḥ sāyaṃ jāyate, tasmādagneḥ sūryyaḥ prakṛtiḥ | aditerdakṣo dakṣācca aditiriti || athādhyātmye'pi,–koṣṭyādagnernāda indraḥ, balādindrānmadhyamānaḥ agnirityevamādi | sa eṣa sarvathāpyacintyo devatādharmaḥ| tāsāmānantyānmāhābhāgyasya | tatraivaṃ satyaśakyamadhyavasātum-‘yathā manuṣyāṇāmāgantavo'śvādayastathaiva devatānāmapi' iti | tasmāt doṣānupapattiranāgantutvāt devāśvādīnāmiti |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit