Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 171.12

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 171.12

Language
Sanskrit

171.12

api caitadabhihitam-'āgantū nivārthān manyamāno harirohitaritādīnindrādīnāṃ manuṣyāśvavadanityatvamavetya na samyagabhidhīyata iti sa na manyeta'iti | atra brūmaḥ,-manuṣyadharmaviparīto hi devatādharmaḥ, anaiśvaryānmanuṣyāṇāmaiśvaryācca
devatānām | tat katham ? iti | ato bhedamāśritya pratisamādhīyate,-"itaretarajanmāno bhavantītaretaraprakṛtayaḥ” devāḥ aiśvaryāt | na manuṣyāṇāmiyaṃ śaktirasti, anaiśvaryāt | manuṣyāṇāṃ hi pitā putraṃ janayatīti pitā prakṛtiḥ, na punaricchannapi putraḥ pitaraṃ janayati | devaunāṃ tvagneḥ sūryyo'jāyata,-'eṣa prātaḥ prasuvati'–iti hi vijñāyate, tasmāt sūryyasyāgniḥ prakṛtiḥ | sūryāccāgniḥ sāyaṃ jāyate, tasmādagneḥ sūryyaḥ prakṛtiḥ | aditerdakṣo dakṣācca aditiriti || athādhyātmye'pi,–koṣṭyādagnernāda indraḥ, balādindrānmadhyamānaḥ agnirityevamādi | sa eṣa sarvathāpyacintyo devatādharmaḥ| tāsāmānantyānmāhābhāgyasya | tatraivaṃ satyaśakyamadhyavasātum-‘yathā manuṣyāṇāmāgantavo'śvādayastathaiva devatānāmapi' iti | tasmāt doṣānupapattiranāgantutvāt devāśvādīnāmiti |

Linked texts (1)