Yāska's Nirukta 172.8
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 172.8
- Language
- Sanskrit
172.8
sā ca pṛthaktvāditivyavasthā māhābhāgyādityācāryyeṇātra pṛthaktve heturna pratyuktaḥ, iṣṭa eva hi yājñikapakṣe pratyabhidhānamarthabheda iti | tat kimekatvaṃ nāstyeva ? taccāsti guṇataḥ || kaṃthaṃm ? .“tatra sasthānaikatvaṃ sambhogaikatvaṃ ca upekṣitavyam” | tatra tasmina pṛthaktve sati sasthānaikatvaṃ sambhogaikatvaṃ ca upapattita īkṣitavyam | tatra dṛṣṭāntaḥ,“yathā pṛthivyāṃ manuṣyāḥ paśavo devā iti sthānaikatvam, sambhogaikatvaṃ ca dṛśyate” | sahasthānatayā ekatvaṃ sthānaikatvam, pṛthivītyukte yāvatāṃ sahabhāvena samānaṃ sthānam, te sarve tadgrahaṇena gṛhyante, evamuttarayorapi sthānayoḥ || evamprakāramekatvam, sambhogaikatvaṃ copekṣitavyam || sambhogahetukamekatva sambhogaikatvam | sambhogo nāma itaretaropakāritvam, samānakāryyatetyarthaḥ | tacca punarbhinnasthānānāmapi bhavati, kimaṅga punaḥ samānasthānānāmiti | “yathā pṛthivyāḥ parjanyena ca, vāyvādityābhyāṃ ca sambhogaḥ”| katham ? pṛthivyoṣadhyutpattau svakāryyārambhe parjanyavāyvādityakṛtamupakāramapekṣate | taduktam,-“trayestapanti pṛthivīmanūpāḥ (ṛ0 saṃ0 7, 7, 19, 3 )”-iti || “agninā ca itarasya lokasya” | tadapyuktam,-“agnirvā ito vṛṣṭiṃ samīrayati”, “divaṃ jinvantyugnayaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 3, 23, 5 )”-iti ca || tadevamprakāramekatva kāryyaikatvāt sthānaikatvādvā bhāktaṃ na pratiṣidhyate | loke'pi samānakāryyatā bhavati yeṣāṃ teṣāmaikyamityucyate |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit