Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 173.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 173.5

Language
Sanskrit

173.5

"athāpi" ayamaparo hetuḥ pauruṣavidhye devatānām ,-“pauruṣavidhikairaṅgaiḥ saṃstūyante" | pauruṣavidhyatve yānyaṅgāni, taiḥ saṃstūyante | tadyathā,-ṛṣvā te̍ indra̱ sthavi̍rasya bāhū" | "yatta̍tsaṅgṛbhṇā ma̍ghavan kāśiritte”|| "u̱ruṃ nau lo̱kamanu̍neṣi vi̱dvān svarvi̱jjyoti̱rabha̍yaṃ sva̱sti | ṛ̱ṣvā ta̍ indra̱ sthavi̍rasya bā̱hū upa̍stheyāma śaraṇā bṛ̱hantā̍ || ( ṛ0 saṃ0 4, 7, 31, 3 )"-iti ||
śaṃyorārṣam | triṣṭup | aindrī | ekādaśinyāmaindrasya paśorvapāyā yājyā || he indra vidvān jānaṃstvam 'uruṃ' vistīrṇaṃ 'lokaṃ' yaḥ tvam 'naḥ' asmān 'anuneṣi' anunayasi, svena sukṛtena karmaṇā gacchatāṃ gamanānugrahe varttase | 'svarvajjyotiḥ' ādityasamānaṃ prakāśena lokam, 'abhayam' 'svasti' svastyayanāya | tasya- “te” tava vayam “indra !” “ṛṣvā” ṛṣvau etau reṣaṇau śatrūṇām, “sthavirasya” mahataḥ “bāhū” hastau 'bṛhantā' bṛhantau mahāntau, 'śaraṇā' śaraṇyau āśrayaṇīyau nityam 'upastheyām' upattiṣṭhemetyetadāśāsmahe || “yatsaṅgṛhṇā maghavankāśiritte (ṛ0 saṃ0 3, 2, 1, 5)”—iti || vyākhyātaḥ śeṣaḥ | evamasmin mantradvaye bāhumuṣṭisambandhadarśanāt stutyasyaindrasya pauruṣavidhyam, anyathā hi vitathābhidhānatvaṃ mantrayoḥ, tathā ca satyānarthakyaṃ mantrāṇām, sarveṣāṃ śāstrasya ca tadarthalakṣaṇabhūtasya | tanmā bhūdityavaśyameveṣṭavyaṃ pauruṣavidhyaṃ devatānāmiti |
7 |