Yāska's Nirukta 173.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 173.6
- Language
- Sanskrit
173.6
“athāpi” ayamapyaparo hetuḥ pauruṣavidhye devatānām-“pauruṣavidhikaiḥ dravyasaṃyogaiḥ” | tadyathā-“ā dvābhyāṃ haribhyāmindra yāhi” “kalyāṇīrjāyā suraṇaṃ gṛhe te̍” || “ā dvābhyāṃ hari̍bhyāmindra yāhyā catu̍rbhi̱rā ṣa̱ḍbhirhūyamā̍naḥ | āṣṭābhirdaśa̍bhiḥ somapeyama̱yaṃ sutaḥ su̍makha̱māmṛ̍dhaskaḥ || ( ṛ0 saṃ0 2, 6, 21, 4)”—iti || gṛtsamada ṛṣiḥ | aindrī | triṣṭup || he bhagavan ! indra ! yadi tāvat tava dvau harī sannihitau, tatastāveva rathe yuktvā, tābhyām “haribhyām” “āyāhi”| atha catvāraḥ ? tatastaiḥ 'caturbhiḥ' atha ṣaṭ ? tatastaiḥ 'ṣaḍbhiḥ' athāṣṭau ? tatastaiḥ 'aṣṭābhiḥ' atha daśa ? tatastaiḥ 'daśabhiḥ' 'ā' yāhi | idaṃ 'somapeyaṃ' somapānakarma prati | kim ? iti | evaṃ brūmahe, - 'ayaṃ' 'sutaḥ' somo'bhiṣrutaḥ tvadartham, sa tvaṃ he 'sumakha' sudhana ! 'mā' kenacit 'mṛdhaḥ' saṃgrāmaṃ 'kaḥ' kārṣīḥ, avilambitamāgacchetyabhiprāyaḥ || 'apāḥ soma̱masta̍mindra̱ prayā̍hi kalyāṇīrjāyāḥ suraṇaṃ gṛ̱he te̍ | 'yatrā̱ ratha̍sya bṛha̱to ni̱dhāna̍ṃ vi̱moca̍naṃ vā̱jino̱ dakṣi̍ṇāvat || (ṛ0 saṃ0 3, 3, 20, 1)”—iti .. viśvāmitrasyārṣam| triṣṭup| hāriyojanasyānuvākyā | he bhagavan ! ‘indra !’ ‘apāḥ’ pītavānasi ‘somam’ etasmin karmaṇi | sa tvaṃ punaḥ ‘astaṃ’ gṛhaṃ ‘prayāhi’ | yasmāt tava ‘kalyāṇīḥ jāyāḥ’ ‘tatra’ ‘bṛhataḥ’ ca ‘rathasya’ ‘nidhānaṃ’ rathaśālā, ‘vimocanaṃ’ ca ‘vājinaḥ’ jitvā saṃgrāmamāgatasya, ‘dakṣiṇāvat’ anyadapi, “suraṇaṃ” yadyadramaṇīyaṃ tattatsarvaṃ “te” tava “gṛhe” varttante | tasmāt punarastaṃ prayāhi || evametayormantrayorharigṛhajāyārathābhisambandhāt pauruṣavidhyamindrasya, na hyapauruṣavidhye sati sambandho jāyādibhirasti |