Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 174.9

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 174.9

Language
Sanskrit

174.9

• "eṣa ca ākhyānasamayaḥ" | bhārate cākhyānasamaya eṣa eva siddhānta ityarthaḥ | pṛthivī, strīrūpeṇa bhārāvatāraṇāya brahmāṇaṃ yayāce | agniśca brāhmaṇarūpeṇa vāsudevārjunauvubhau khāṇḍavaṃ yayāce | puruṣarūpeṇāgnirūpeṇa ca khāṇḍavaṃ dadāha | ityevamādi [nā] || tadetaccaturddhā bhidyate, mantrārthadarśanādeva -- (1) paurugvidhyam, (2) apauruṣavidhyam, (3) karmārthātmobhayavidhyam, (4) nityamaubhayavidhyameveti | sarvai caitadupapadyate, māhābhāgye satyaiśvaryāt, kathamiva devatā na syāt-amūrttā, mūrttā, ekadhā, dvidhā, bahudhā ceti || yathā tu varttamānāmapaśyan mantradṛśaḥ tathā tathā astuvan, sarvathaivādoṣaḥ, phaladarśanāt nānābasthādarśanavadākhyātūṇāṃ paridevanānindādiṣvapi cendrādīnāṃ kāgakārataratadrūpamavasthitānāṃ sā sā stutireva, na nindā | uktaṃ ca,“hīnā na nindā, stutireva sā syāddevān martyaḥ samyagabhiṣṭuyātkaḥ || śaktikṣaye'pyadhyavasyanti śiṣṭāḥ stotuṃ na paśyanti gatiṃ yato'nyām ||"iti |