Yāska's Nirukta 175.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 175.4
- Language
- Sanskrit
175.4
"athāsya saṃstavikā devāḥ" yaiḥ saha agniḥ stūyate | tadyathā,- "indraḥ, somaḥ" ityevamādayaḥ | mantrasvabhāvopapradarśanāya saṃstavodāharaṇam | agneḥ pūrvanipātād devatādvandve mukhyatā - "agna indra̍śca dāśuṣo duroṇe su̱tava̍to ya̱jñamihopa̍yātam | ama̍rdhantā soma̱peyā̍ya de̱vā || (ṛ0 saṃ0 3, 1, 25, 4) " - iti ||
viśvāmitrasyeyamārṣam | virād | anuṣṭup | āgreyaṇe viniyogaḥ ! he bhagavan ! 'agne !' tvam 'indraḥ ca' 'devā' devau asya 'dāśuṣaḥ' dattavataḥ havīṃṣi, yajamānasya 'duroṇe' • yajñagṛhe 'sutāvataḥ' abhiṣutavataḥ 'yajñam' somam 'amardhantā' mṛdhaṃ saṃgrāmamakurvāṇau antarāṃ kenacit saha 'somapeyāya' somapānārtham 'upayātam' ityetadāśāsmahe ||
somena saha saṃstavaḥ | gotamasyārṣam | anuṣṭup | paurṇamāse agnīṣomīyasyānuvākyā || he 'agnīṣomau !' yuvāmucyethe | 'imaṃ' 'havam' āhvānaṃ 'me' mama 'su' suṣṭhu 'śṛṇutam' 'vṛṣaṇā' vṛṣaṇau varṣitārau śrutvā cāgacchatam | āgatya ca 'pratiharyyataṃ' pratiprepsataṃ, mayā pūrvaṃ prepsitau prati kāmayethām imāni sūktāni śrotum | śrutvā cemāni 'bhavataṃ' 'dāśuṣe' yuvāṃ havirdātre 'mayaḥ' sukhāvityarthaḥ ||
varuṇena saṃstavaḥ | vāmadevasyārṣam | triṣṭup | avabhṛthe viniyogaḥ | he bhagavan ! !' 'tvam' 'naḥ' asmān yathāvat 'vidvān' jānānaḥ bhaktā mama' ete iti | , ya devasya' yaḥ asmān prati 'heḷaḥ' krodhaḥ, tam anenāvabhṛthakarmaṇā 'ava'yāsiṣṭhāḥ' apagamaya | kiñca, yaḥ tvaṃ 'yajiṣṭhaḥ' yaṣṭatamaḥ, devānāṃ hotṛtve vartta'rṣamḥ' 'vahnitamaḥ' voḍhatamaśca haviṣām, sa tvaṃ punaḥ punaḥ 'śośucānaḥ' dedīpyamānaḥ teṣu teṣu karmasu 'viśvā' viśvāni sarvāṇi 'dveṣāṃsi' dveṣyāṇi 'pra' prakarṣeṇa 'asmat' asmattaḥ 'mumugdhi' muñca viyojayityarthaḥ ||
parjanastyle="font-family: inherit;" yena saṃstavaḥ | bharadvājasyārṣam | triṣṭup || he 'agnīparjanyā' !' yuvām ucyethe | 'avatum' augacchatam, imāṃ 'dhiyam' idaṃ karma prati, 'me' mama 'asmin' 'have' āhvāne 'suhavā' suhavau svāhvānau 'suṣṭutiṃ' śobhanāmimāṃ stutiṃ śrotum | āgatya ca
śrutvā imām ‘iḷām’ iḍām annam ‘anyaḥ’ ekaḥ ‘janayat’ janayatu, ‘garbham anyaḥ garbhameko janayatu | tau yuvāmeva pratisaṃvatsaraṃ ‘prajāvatīḥ’ prajāsaṃyuktāḥ ‘iṣaḥ’ annāni ‘ā’ ābhimukhyena sthitvā ‘dhattaṃ’ dattam, ‘asme’ asamabhyamityarthaḥ ||
ṛtubhiḥ saṃstavaḥ | medhātitherārṣam | gāyatrī | ṛtuyājeṣu viniyogaḥ || he bhagavan ! ‘agne!’ ‘devān’ ‘iha’ asmākaṃ karmaṇi ‘āvaha’ āhvaya | āhūya devān ‘sādaya’ ‘yoniṣu triṣu’ sabaneṣu triṣu | etān yathākālaṃ yaja | amunā prakāreṇa ‘paribhūṣa’ sarvato devayāgenālaṅkuruṣva etaṃ yajñam, ātmanā ‘piba’ caitaṃ somam ‘ṛtunā’ saha |
7 |
8 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit