Yāska's Nirukta 175.9
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 175.9
- Language
- Sanskrit
175.9
“pūṣā tvetaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 6, 23, 3 )”-iti || devaśravaso yāmāyanasyārṣam | triṣṭup | punaḥ śavasya karṇe pramītānumantraṇe viniyogaḥ || yaḥ pramīta ucyate | “pūṣā” bhagavān “ādityaḥ” pathāmadhipatiḥ, saḥ “tvā” tvām “itaḥ” manuṣyalokāt viśiṣṭena pathā “pracyāvayatu” pragamayatu “vidvān” avyavahitajñānaḥ | sarvatra jñānāvyavadhānādeva ca “anaṣṭapaśuḥ” | “bhuvanasya gopāḥ” | bhuvanasya bhūtajātasya gopāḥ rakṣitā uparyavasthitaḥ “saḥ” pūṣā, evaṃlakṣaṇaḥ “tvā” tvāṃ pragamayya “etebhyaḥ” candramaṇḍalopāntavāsibhyaḥ “pitṛbhyaḥ” “paridadat” paridadātu | taduktam,-“dakṣiṇāyanāt pitṛlokam”-iti “agniḥ” api caitebhyaḥ utkṛṣya “devebhyaḥ suvidatriyebhyaḥ” ye vidyuto madhye nivasanti, tebhyaḥ paridadātu | tadapyuktam,“candramaso vaidyutam”-iti | sa tvamevamubhāvapi devalokapitṛlokāvabhyaśnuhītyāśīḥ
pramītaraya | ukta ca,-"ye devayānāḥ pitṛyānāśca lokāḥ sarvāṃstānanṛṇāḥ saṃñcarema"-iti || "sa tvaitebhyaḥ0 iti sāṃśayikaḥ tṛtīyaḥ pādaḥ" saṃśayo'sminnastīti sāṃśayikaḥ, tṛtīyaḥ pādo'syā ṛcaḥ || kathaṃ kṛtvā ? yathā,-"pūṣā purastāt" 'pūṣā svetadaṃśyāvayatu'iti, "tasya anvādeśaḥ-iti ekam" sāmarthyāddarśanam | tathā vyākhyātameva | trayaḥ pauṣṇāḥ pādāḥ, eka evāgneyaḥ evamiyaṃ vibhaktastutiḥ | athavā-dvārā sarvāvāgneyā | tatra arthayojanā,-pūṣṇā pracyāvitaṃ santaṃ so'gnirvakṣyamāṇastvāmetebhyaḥ pitṛbhyo devebhyaḥ suvidanriyebhyaḥ paridadātu, mā pitṛbhyaḥ pretebhya ityabhiprāyaḥ | taṃ pretaṃ diṣṭamito'gnaya eva harantītyapekṣya sarvanāmnaścottareṇāpyagniśabdena sambandhamaviruddhayamāna vyapekṣya akalpayat | "agniḥ upariṣṭāt, tasya prakīrttanā-iti aparam"-iti || "suvidatraṃ dhanaṃ bhavati"-"vindateḥ vā" "eko pasargāt" su-iti etena ekena upasargeṇa upamṛṣṭāt || "dadāteḥ vā" "dvayupasargāt" su-vi-bhyāṃ dvābhyām upasargābhyāṃ yuktāt | tada yeṣāmasti te suvidatriyāḥ |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit