Yāska's Nirukta 180.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 180.1
- Language
- Sanskrit
180.1
"athāto'nukramiṣyāmaḥ" | sāmānyataḥ paribhāṣito'gnyādirdevapatnyanto devatāpadasamāmnāyaḥ, viśeṣata idānīṃ pratipadmanu vyākhyāsyate, tadarthamadhikāraivacanam,-atheti | ataḥ-iti ānantarye | sāmānyāt pāribhāṣikād vyākhyānādanantarāt anu ānupūrvyeṇa yathāsamāmnātaṃ kramiṣyāmaḥ kathayiṣyāmo varṇayiṣyāmo vyākhyāyeti vākyaśeṣaḥ || sā ca punarbyākhyā abhidhānā-'bhidheyā-'bhidhānavyutpatti-prādhānyastutyudāharaṇa-tannirvacana-vicāro-papatya-vadhāraṇakramalakṣaṇā | tadyathā,-( 1 ) "agniḥ" - ityabhidhānam | ( 2 ) "ayaṃ pārthivaḥ" ityābhidheyam | ( 3 ) "agraṇīrbhavati"ityabhidhānavyutpattiḥ | ( 4 ) "agnimīḷe"-iti prādhānyastutyudāharaṇam | ( 5 ) agnimīḷe="agni yācāmi" iti tannirvacanam | ( 6 ) "sa na manyetāyameva agniḥ"iti ca vicāraḥ | ( 7 ) "yastu sūktaṃ bhajate yasmai havirnirupyate"-ityupapattiḥ | ( 8 ) "ayameva so'gniḥ"-ityavadhāraṇam | evamprakārayā vyākhyayā pratipadamanukramiṣyāmaḥ || tatraitad bhavati ko'yamāgniḥ ? iti | 'ātmā'-ityātmavidaḥ, "eka̱ṃ sadviprā̍ bahu̱dhā va̍dantya̱gniṃ ya̱maṃmā̍ta̱riśva̍ānamāhuḥ ( ṛ0 sa0 2, 3, 22, 6 )"-iti mantradarśanāt | avivakṣitasthānaviśeṣo 'nārtatadabhidhāno devatāviśeṣo lokavedaprasiddhaḥ karmāṅgamiti yājñikāḥ | vivakṣitaviśiṣṭasthānakarmā madhyamottamābhyāṃ jyotibhyāṃ manyaḥ pārthivo'yamagniriti nairuktasamayaḥ | tritvābhyupagamāttatsambipādayiṣayedamārabhyate |
7 |
14 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit