Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 186.9

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 186.9

Language
Sanskrit

186.9

“kathaṃ nvayametābhyāṃ jāyate” | yata ucyate,-“yatra vaidyutaḥ” agniḥ, “śaraṇam abhihanti” | āśrayamātmano dāru, udakam, anyadvā “abhihanti” nihanti abhigacchati prāpnotītyarthaḥ || ki tatra tat [ pra ] dīpyataṃ | sa ca punaḥ “yāvadanupātto bhavati” || manuṣyairanupaspṛṣṭo bhavatyaparigṛhīto vā || kiṃ tāvat ? “madhyamadharmaiva tāvat bhavati” || kaḥ punarmadhyamasya dharmaḥ 1 yadasau “udakendhanaḥ śarīropaśamanaḥ” udakenendhet dīpyate rasasvabhāvakena śarīreṇa kāṣṭhenānyena vāpratihatamūrtisvabhāvakena pārthivadhātubahulenopaśāmyati, sa madhyamasya dharmaḥ | tadetat sthānajātyādikṛtaṃ svābhāvyamahetukaṃ jyotiṣo na bhavati prathamasya dharmaḥ || sa ca punaḥ “upādīyamānaḥ eva” “ayam” pārthivo'gniḥ “sampadyate” || katham ? upātto hi manuṣyaiḥ svajātidharmaṃ hitvā pārthivadharmaṃ pratipadyate || katham ? iti | “udakopaśamanaḥ śarīradīptiḥ” | viparyastadharmā madhyamena sampadyate | evantāvanmadhyamādaya viśvānarāt ma jāyate, tenāyaṃ tadapatyamiti bhavati hi taddhitārthopapattyā vaiśvānaraḥ |
23 |

Linked texts (1)