Yāska's Nirukta 197.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 197.1
- Language
- Sanskrit
197.1
"tvaṣṭā (11)"-iti nirvaktavyam | atra tūrṇaśabdāt kṣipravācinaḥ pūrvapadam, aśnoteruttarapadam | kṣipraṃ vyāpnoti, yadanena vyāptavyaṃ bhavati | "tviṣervā" dhātoḥ vṛddhikarmaṇsya, vṛddha eva nityamasau devatātvāt | "tvakṣatervā syāt" kriyāsāmānyamātrarvācinaḥ, utsṛṣṭatanūkaraṇasvārthasya |
8 |
14 |
'tasya' "eṣā" prādhānyastutiḥ "bhavati"-||
"āviṣṭyo varddhate0 (ṛ0 sa0 1, 7, 1, 5)"-iti || "āviḥ" prakāśaḥ | sa kasmāt ? "āvedanāt" sarvasya prakāśanāt | tasmāt "tatyaḥ" tasya tanitā "āviṣṭyaḥ"| kilakṣaṇaḥ ? "cāruḥ" caraṇaśīlaḥ, anavasthitaḥ | kiṃ karoti ? "varddhate" | kva ? "āsu" kriyāsu, prajāsu vā prasavāya | kasya ? "jihmānām" kuṭilacetasāmapi manuṣyāṇām avaiṣamyeṇa ūrddhameva jvalati, kuṭilānāmapīndhanānāmakuṭila ūrddhameveti kecit | evameva vardhate | "svayaśāḥ" "ātmayaśāḥ" paramāśritya yaśasvī | "upasthe" "upasthāne" yatrāsāvupannatastiṣṭhati āviṣṭyaḥ | yo'yamevamādiguṇayuktaḥ tvaṣṭā, tasya "tvaṣṭu" agne "jāyamānāt" eva "ubhe" dve api "bibhyatuḥ" || ke punaste ? "dyāvāpṛthivyau iti" | yathāyamati mahān varddhate, avaśyamayamāvāṃ dhakṣyatīti |
8 |
15 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit