Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 199.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 199.1

Language
Sanskrit

199.1

“svāhākṛtayaḥ(13)” nirvaktavyāḥ | kāḥ punastāḥsvāhākṛtayaḥ 1 yāḥ yāgārthamāhūya uttame prayāje svāhākāreṇa saṃskriyante, tāḥ svāhākṛtayaḥ | nanu“sadyo jātaḥ”—ityāgneyo mantraḥ 1 satyamāgneyo mantraḥ śaunakasya, tathāpi svāhākṛtayaḥ samāmnātāḥ | kiṃ kāraṇam 1 “sadyo jātaḥ”—ityanudrutya agneḥ stutimanve “svāhākṛtaṃ ha̱viradantu devāḥ”—iti sampradānam | tatra devatārthaṃ sampradānamiti svāhākṛtayaḥ samāmnātāḥ, nāgniriti || atha svāhākṛtayaḥ kasmāt? svāhāsvāhetyanukīrttanenāsāṃnuttamasya prayājasya praiṣasaṃskāraḥ kriyate iti svāhākṛtayaḥ || atha “svāhā-iti etat” kasmāt 1 “su” suṣṭhu “āha”—“iti vā” | yadeva sampradānadevatārthaṃ kiñcidājyasyetyanena mantreṇāha tubhyamidamiti, tadeva “su-āha” śobhanamāha | evamasya suḥ pūrvapadam, āha–ityuttarapadam | athavā-idmanyat brāhmaṇānugataṃ nirvacanam,—“svā vāgāheti vā” iti | vijñāyate hi “taṃ svā vāgabhyavadajjuhudhīti tat svāhākārasya janma”—iti | atra ca svaśabdaḥ pūrvapadam, uttarapadaṃ tathaiva | atha “svaṃ prāha iti vā” | ko viśeṣaḥ pūrvasmāt ? pūrvapade'sya kārakānyatvam,—svā vāgāheti karttari, svaṃ prāheti karmaṇi, prapūrvaṃ cottarapadaṃ prakarṣadyotanāya | “svāhutaṃ haviḥ juhoti iti vā” yadanenaiva havirjuhotīti, tadeva suṣṭhāpādya yathābhidhānamagnau juhotīti, haviḥpradhāno'tra nirdeśaḥ |
8 |
21 |
“tāsām” svāhākṛtīnām “eṣā” ‘bhavati”— ||

Linked texts (1)