Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 198.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 198.3

Language
Sanskrit

198.3

"añjanti tvāmadhvare0 (ṛ0 saṃ0 3, 1, 3, 1 )"-iti | viśvāmitrasyārṣam | puroruk | "devebhyo vanaspate"-iti ca | he yūpa ! "añjanti tvām" mrakṣayanti tvām ṛtvijyajamānāḥ | kva ? etasmin "adhvare" yajñe | kimicchantaḥ ? "devayantaḥ" devān yaṣṭuṃ kāmayamānāḥ | kena añjanti ? he "vanaspate !" yūpa ! "madhunā daivyena" saṃskṛtena "ghṛtena" ityarthaḥ, devānāṃ yanmadhu, vijñāyate hi- "devānāṃ madhu yad ghṛtam" iti | kimityañjanti ? "yat ūrdhvaḥ tiṣṭhāḥ" yasmāt aktaḥ tvam "ūrddhvaḥ sthāsyasi" añjanādanantaramucchrayiṣyanti tvām | yasmācca te "kṣayaḥ" "mātuḥ asyāḥ" pṛthivyāḥ "upasthe" upari | kṣayo nivāsaḥ, sthairyārthamavaṭaḥ | tasmādavaśyamūrddhvaḥ sthāsyasi |
tathā sthitvā paśudhāraṇasamarthaḥ, pradhānakriyāpūrvāṅgaṃ bhāvayitvā tadvāreṇa tatphalāni "draviṇāni ca" avaśyam asmabhyam "dāsyasi"-ityataḥ samañjanti || evamasmin samañjane yūpe vanaspatiśabdaḥ prayuktaḥ | tasmāt yūpo 'vanaspatiriti |
8 |
18 |

Linked texts (1)