Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 20.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 20.4

Language
Sanskrit

20.4

"alpaprayogaṃ tvasyaitadārvābhyāmnāye sūktabhāk sūryyamāditeyam" iti | alpaprayogam alpaprayogaviṣayam | tuśabdo viśeṣaṇārthaḥ | etadevālpaprayogaviṣayam, itarāṇi savitṛbhagapūṣādīni bahuprayogaviṣayāṇi asya ādityasya| kālpaprayogaviṣayam ? ārvābhyāmnāye ṛco yasminnāmnāye'bhyuparyyuparyuparyāmnātāḥ, so'yamārcābhyāmnāyo dāśatayaḥ, tasminnalpaprayogaviṣayam | "aditeḥ putram" etadaditeḥ putratvābhiprāyamabhidhānam-āditeya iti| sūktabhāk evaṃ caitadabhidhānaṃ na havirbhāk | na hyāditeya ityanena nāmnā havirādhvaryyave coditapūrvamasti | yathā tvetat sūktameva naighaṇḍukavṛttyā bhajate tathedamudāharaṇam-sūryyamāditeyam iti | "ya̱dede̍namadadhurya̱jñiyā̍so di̱vi de̱vāḥ sūrya̍mādi̱teyam | ya̱dā ca̍ri̱ṣṇū mi̍thunāvabhū̍tāmādi̱tprāpa̍śya̱nbhuva̍nāni̱ viśvā̍ || (ṛ0saṃ0,4, 12, 1)"—ityasyāmṛci || anye tu manyante,—āditya ityetadevālpaprayogamiti | tanna tvetad viruddhayate-sūktabhāgiti | havirapi hyanenābhidhānena codyate- "ādityaṃ bahurūpamālabheta"— iti | tasya ca paśoratat ṣaḍarcam---" ādityo deva udgāt purastāt"-iti ||
atha caivemanyathā vākyadvayapravibhāgena syāt, -alpaprayogaṃ sūktamevāsmyāmnāye āditya iti havirbhāk, sūktabhāk ca, alpaṃ haviḥ, sūktamadhikamityarthaḥ| idantvanyatsūktameva naighaṇṭukavṛttyā bhajati, na kadācidapi haviḥ, iti |
13 |

Linked texts (1)