Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 234.1.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 234.1.5

Language
Sanskrit

234.1.5

"i̱mā ru̱drāya̍0 (ṛ0 saṃ0 5, 4, 13, 1) " - iti | vasiṣṭhasyārṣam, uttarā ca | śūlagave viniyogaḥ | he stotāraḥ ! yūyamucyadhve, - "imāḥ giraḥ" stutīḥ "bharata" "rudrāya" kīlakṣaṇāya ? "sthiradhanvane" "dṛḍhadhanvane" dṛḍhadhanuṣe, "kṣipreṣave" śīghreṣave "devāya" dānādiguṇayuktāya, "svadhāvne" svadhāvate "annavate" śīghreṣave, "aṣāḷhāya" "aṣāḍhāya" anabhibhūtāya kenacit "sahamānāya" nityamabhibhavate śatrūn, "vedhase" "vidhātre" "tigmāyudhāya" tīkṣṇāyudhāya, sa ca imā gira ucyamānāḥ "śṛṇotu" "naḥ" asmākam-ityetadāśāsmahe || "sahamānāya"-iti balakṛteḥ madhyamaḥ | 10 | 6 | "yā te̍ didyuda̍vasṛṣṭā0 ( ṛ0 saṃ0 5, 4, 13, 3 )"-iti | he bhagavan ! rudra! "yā" "te" 'tava "didyut" āyudham, jvarātīsārādirogākhyam, yena prāṇino haṃsi| "divaspari" dyulokādadhi tvayā "avasṛṣṭā" "carati" | sarvaiva hi devatā dyusthānā iti gamyate, divasparīti liṅgāt, karmādhikārasthānāni tu viśiṣṭāni-iti tisṛṇāṃ trīṇi karmādhikārasthānāni niyatāni bhavanti, ata evoktamagnyadhikāre dyusthāno bhavati-iti | katham ? yā carati didyut ? "kṣamayā" pṛthivyā vrīhyādibhāvamupagatayā, "tasyāṃ" vrīhyādibhāvamupagatāyāṃ pṛthivyāmanupraviśya carati annapānasamudbhūtā, tatprabhavatvāt sarvarogāṇām, taduktam,-"namo̍'stu ru̱drebhyo̱ ye ke ca̍ pṛthi̱vyāṃ yeṣā̱manna̱ṃ vāto̍ va̱rṣamiṣa̍vaḥ ( ya0 vā0 saṃ0 16, 66 )"-iti | tasyāḥ kim ? didyutaḥ sā bhavatī prāṇino'smān "parivṛṇaktu" parivarttayatu "naḥ" | kimanyadastu tvatto'smākam ? "sahasraṃ te svapivāta bheṣajā" | he "svapivāta" "svāptavacana !" kasyacidapi anatikramaṇīyāpta !

Linked texts (1)