Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 25.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 25.2

Language
Sanskrit

25.2

uṣaḥśabda tattvāvadhāraṇārthaṃ prasaktāvetau mantrau upavarṇitau, prakṛtamidānīmucyate,— “aharnāmānyuttarāṇi dvādaśa” | ahno nāmāni, aharnāmāni, uttarāṇi prakṛtebhya uṣonāmabhyaḥ, uṣasa evānantaramaharbhavati, tasmāduṣonāmabhya uttarāṇi aharnāmāni|kiyanti punastāni ?“dvādaśa” dve ca daśa ca dvādaśa 12 || kāni punastāni ? “vastoḥ, dyuḥ bhānuḥ”—ityevamādīni|vaste jyotiretaditi vastorityucyate | yathaiva hi śrutaṃ mantre tathaiveha samāmnātam | dyuḥ, dyotate hyetat jyotiṣā | bhānuḥ, bhāsate hyetat jyotiṣetyevamādi yojyam |
20 |
"meghanāmānyuttarāṇi triṃśat" | meghānāṃ nāmāni meghanāmāni tāni uttarāṇi, prakṛtebhyo'harnāmabhyaḥ | meghā hyahani rātrau cāviśeṣeṇa bhavantyato rātryaharnāmabhya uttarāṇi meghanāmāni || kiyanti punastāni ? triṃśat 30 | katamāni punastāni ? “adriḥ, grāvā, gotraḥ”—ityevamādīni | adriḥ, ādarayitavyo bhavati hyasāva udakārthamityadriḥ | grāvā, gṛṇātervā gṛhṇātervā, gṛṇātyasau śabdaṃ karoti, gṛhītaṃ codakamaneneti gotraḥ, gaurvāṃgatra | ityevamādyabhyūhitavyam, parvatanāmatve'pi yathāsambhavaṃ yojyam |
21 |

Linked texts (1)