Yāska's Nirukta 252.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 252.2
- Language
- Sanskrit
252.2
"śiśuḥ" kasmāt ? sa hi "śaṃsanīyo bhavati" prayojane'prayojane vā arcanti, yatkiñcana pralāṃpaṃṣu |
10 |
39 |
“radhyatiḥ vaśagamane api dṛśyate” | tadyathā-“mā ra̍dhāma dvi̱ṣate̍0 (ṛ0 saṃ0 8 7, 1, 5 )”—ityatra | “devī̍: ṣaḷurvīruru na̍ḥ kṛṇota̱ viśve̍devāsa i̱ha vī̍rayadhvam | mā hā̍smahi pra̱jayā̱ mā tanū̍bhi̱rmā ra̍dhāma dvi̱ṣate̍ soma rājan || (ṛ0 saṃ0 8, 7, 15, 5 | atha0 saṃ0 5, 3, 6-7 )”—iti | vaiśvadevī | vihavyasyārṣam | vaihavyaṃ sūktam | tatraiṣā darśapūrṇamāsādiṣu havipāmabhimarśane viniyujyate | ‘devyaḥ’ ‘ṣaṭ’ dyauśca pṛthivī ca ahaśca rātriśca āpaśca oṣadhayaśceti | tā ucyandhe-he devyaḥ ! urvyaḥ ṣaṭ, sarvamidam ūrṇuvatyaḥ yūyamucyadhve | ‘uru’ bahu yadyad vayaṃ yuṣmābhiḥ bahukriyamāṇamicchāmaḥ, tattat ‘uru’ bahu kurudhve | he ‘viśvedevāsaḥ’ viśvedevāḥ ! yūyamapi ‘iha’ etasmin karmaṇi asmākamaṅkabhāvamupagatāḥ santaḥ ‘vīrayadhvam’ vīrān putrān icchata dātum | api ca jātaputrāḥ santaḥ ‘mā hāsmahi prajayā’ mā naḥ asmān prajā kadācit api hāsīt, kaṣṭaṃ hi putramaraṇam | ‘mā tanūbhiḥ vayaṃ svābhiḥ hāsmahi' māsmākamāyuṣacchedo'bhūt, yuṣmadanudhyānāt | api ca "mo rājāma dviṣate soma rājan" he bhagavan ! soma ! rājan ! viśeṣataḥ tvamucyase, sarvasyā asyā āśiṣaḥ tvadanudhyānāt mā radhāma mā vaśaṃ gacchema | dviṣate dviṣanta evāsmākamarthasampradānādinā vaśyatāmupayāntu, yataḥ aniṣṭaṃ hi dviṣato vidheyatvamiti | sāmarthyādiha"radhyatirvaśagamane" |
10 |
40 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit