Yāska's Nirukta 258.1.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 258.1.4
- Language
- Sanskrit
258.1.4
“somaṃ manyate-( ṛ0 saṃ0 8, 3, 20, 3 )”-iti | sūryāyā ārṣam | vivāhe viniyogaḥ || “yat” “sampiṣanti” sañcūrṇayanti abhiṣutya pibanti somam oṣadhim kecidrāsāyanikāḥ | te “manyante” “somaṃ” papivāṃsaḥ somamapāsyāmiti, na ca punaste somapāḥ, vṛthā somaḥ sa iti | anena tāvadarddharcenāyaṃ mantra evaṃ “vṛthā sutamasomamāha” pātūṃśca | atha kaḥ somaḥ ? ke ca somapāḥ ? yato bravīti“somaṃ0-kaścana” |“yaṃ” brāhmaṇāḥ “somaṃ” “viduḥ”adhiyajñe aṅgabhūtam, “na tasya aśnāti” “kaścana” “ayajvā” anadhikṛto yajamānatvena | “iti adhiyajñam” iti viṣayamupapradarśayati || “athādhidaivatam”-iti viṣayāntaramadhikaroti | uktaṃ hi “candramaso vā”-iti, tadupapradarśanārthamāha-“somaṃ manyate papivānyatsaṃpiṃpantyoṣadhim”-“iti” “yajuḥ”| “sutam” adhiyajñaṃ candramasamapekṣya “asomamāha” | yathā pūrvasmin rāsāyanikasomasyāsomatvamadhiyajñamapekṣya, evamihāpyadhiyajñasomasyāsomatvamadhidaivasomaṃ candramasamapekṣya | evaṃ kṛtvā “somaṃ” “yaṃ” “brahmāṇaḥ” “viduḥ” “candramasam” “na tasya aśnāti” “kaścana” “adevaḥ iti” devānāṃ hi bhakṣyatvena vipariṇataścandramāḥ, “somo nṛnameṣa taddevānāmanam”-iti ha vijñāyate | evamasya svapradhānā somasya stutiḥ | 11 | 4 | “athaiṣā aparā bhavati candramaso vā etasya vā” | sā kimartham ? “āścaryamiva prādhānyena” ityuktam ( 11 | "yattvāṃ deva prapibanti0 ( ṛ0 saṃ0 8, 3, 20, 5 )"-iti | yadā tvāṃ he "deva !" soma ! "prapibanti" prārabhante somaṃ pātumṛtvijyajamānāḥ, triṣu savanamukhyeṣu | tadā kim ? iti- "tataḥ āpyāyase punaḥ" | tataḥ anantaram punaḥ āpyāyame |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit