Yāska's Nirukta 265.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 265.2
- Language
- Sanskrit
265.2
"ṛbhavaḥ (10)" kasmāt ? "uru bhānti-iti vā" te hi bahu bhānti dīpyante, uruśabdāt pūrvapadam, bhāteruttarapadam | "ṛtena bhānti-iti vā" yajñena satyena vā bhānti, tadevottarapadam, pūrvapade vikalpaḥ | '"ṛtena bhavanti-iti vā" bhavatervottarapadam, te hi ṛtena satyena vā bhavanti, yajñena vā bhavanti, bhūtvo devatvena sarve yujyante |
11 |
15 |
"teṣām eṣā bhavati"-||
"viṣṭvī śamī0 (ṛ0 saṃ0 1, 7, 30, 4 )"-iti | kutsasyeyamārṣam | ārbhave viniyogaḥ || "viṣṭvī" "śamī"-iti dve api karmanāmanī | yato'jāmitāyai bhāṣyakāraḥ pūrvaṃ tāvat nirāha- "kṛtvā" iti | kiṃ kṛtvā ? "śamī" "karmāṇi" katham ? "taraṇitvena" "kṣipratvena " kṣiprakāritvena, sarvayajñasampaddarśanena | " vāghataḥ " "voḍhāraḥ" yajñasyānuṣṭhātāraḥ, medhāvino vā, na hyamedhāvinaḥ saṃvatsareṇa sakalaṃ karma samāpayituṃ śaktāḥ, te tu saṃvatsare'khilaṃ kṛtvā "marttāsaḥ" manuṣyāḥ "santaḥ" "amṛtatvam" amṛtabhāvaṃ devatvam "ānaśuḥ" "ānaśire" prāptavantaḥ | ke punaste ? "saudhanvanāḥ" sudhanvanaḥ putrāḥ, "ṛbhavaḥ" "sūracakṣasaḥ" "sūrakhyānāḥ", sūryavikhyātāḥ, sūryasamānadarśanāḥ, sūryasamānaprekṣāḥ vā | yata īdṛśāste ataḥ "saṃvatsare" saṃvatsarāvayave vasa-
ntādikāle “samapṛcyanta” samayujyanta, “dhītibhiḥ” “karmabhiḥ” ataśca devā abhavanniti |
11 |
16 |
1 ||
“ṛbhuḥ, vibhvā, vājaḥ- iti sudhanvanaḥ āṅgirasasya trayaḥ putrāḥ babhūvuḥ”iti | ārbhavāṇāṃ mantrāṇāṃ svabhāvopapradarśanārthamāha- “teṣāṃ prathamottamābhyām” ṛbhuṇā vājena ca “bahuvannigamāḥ bhavanti” “na madhyamena” vibhvā, sa hi ārbhavāṇāṃ mantrāṇāṃ svabhāvaḥ |
11|
16|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit