Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 292.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 292.3

Language
Sanskrit

292.3

nanu asyāmṛci ‘vasātiṣu sma carathaḥ' iti vasātayo hi janapadā api prasiddhāḥ tadadhipatī puṇyakṛtau rājānau aśvaistadantāviti śakyate kalpayitum ? tadyathā-vāsātyau taddeśādhipatī kaucidrājānau bahvaśvau puṇyakṛtau yajñakarmaṇi devān prati gatau kenaciducyete-yau yuvāṃ vasātiṣu janapadeṣu nityamasitāviva petvau samānaveṣau carathaḥ, tau yuvāmidaṃ devasthānaṃ prati ye devā varttante, tān prati kadā he aśvinau yuvāmāgacchatamāgatavantāviti | mā bhūdeṣā mantrārthayojanetyata āha,"vāsātyo'nya ucyate, uṣaḥputraḥ tavānya iti” | eko vāsātya ucyate, ekaśca uṣasaḥ putra iti | evametasmin bhinnastutāvaddharca upasaḥ putreṇa sūryeṇa saha samānavyākhyānādasaṃśayaṃ madhyamo vāsātyo rātreḥ putra iti |
12 |
"tayoḥ eṣā aparā bhavati" [ sā punaḥ kimartham ? madhyamottamāvaśvinagavityasyaivārthasya dṛḍhatāyai sphuṭaṃ yadetasyāmetatparasyāmṛci-||
"ihehaṃ jātā0 (ṛ0 sa0 2, 4. 25, 4)"-iti | agastyasyārṣam | prātaranuvākāśvinayoḥ viniyoga. || he aśvinau ! yuvāmucyethe- "iheha jātā" "iha ca" madhyasthāne "iha ca" dyasthāne "jātau" "samavāvaśītāṃ" "saṃstūyethe" | kena ? "arepasā tanvā" "apāpayā tanvā" | yathāsaṅkalpatayā | "nāmabhiḥ svaiḥ" paramanāśritya yāni svastutinibandhanāni taiḥ | kiñca, "jiṣṇurvāmanyaḥ" nityaṃjaitā yuvayoranyaḥ | "sumakhasya sūriḥ" "sumahato balasyerayitā" śatruṣu, sa na nānyo madhyasthānāt iti "madhyamaḥ" madhyasthānaḥ | "divo anyaḥ" "subhagaḥ putraḥ" subhagaḥ sudhanaḥ, ūhe "ūhyate" vāyunā "ādityaḥ" nityam, sa na nānya, svargādityevamatrāpi madhyamottamāviti |
12 |
"tayoḥ eṣā aparā bhavati" [ sā punaḥ kimartham ? saṃstutaprāyāvetau samānakālau samānakarmāṇau ityuktaṃ tatprapradarśanārtham ]-||

Linked texts (1)