Yāska's Nirukta 313.2.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 313.2.2
- Language
- Sanskrit
313.2.2
iti, vaiśvadevaṃ hi mantrajātaṃ samāmnāye kriyārthamutpadyamānamāmnāyasya kriyārthatvānnāyane chandasi tāvadainalamupamarhati, viśvayuktamantrajātavattāvatkarmasu sarvavaiśvadeveṣu tacchandaskaipu alamiti, -na tu tatsarvāsravapi daśatīṣvasti chandasyalaṅkarmītyāde, prayojanaṃ ca tacchandoyuktairapi vividhairmantrairbhavati, na ca te tathāvidhāḥ santīti bahudevatāśca tasmiñchandasi santi | tatkimastu tasya karmaṇaḥ prahāṇam, uta vā taṃtsthāne bahudevatāni sūktānyupavyantām ? iti, ucyate, -yuktaṃ yadbahudevatāni opyeranniti yāskācāryaḥ paśya- nāha- "yatta kiñcidbahudaivataṃ tadvaiśvadevānāṃ sthāne yujyate" seyamanutpattirgārhapatye chandasi vaiśvadevānāṃ mantrāṇāṃ yāvadaṅgakarmaṇi gamayati | bahuviśvaśabdayoritaretarārthābhidheyapratyāsattyā bahudevatānyapi vaiśvadevānāṃ sthāne yujyanta eveti | api caivamanatyantagata ityuddeśaḥ | yena "bhūtāṃśaḥ kāśyapa āśvinamekaliṅgam" | bhūtāṃśo nāma ṛṣiḥ kāśyapaḥ, sa ekenāśviliṅgena yuktamanekarcaṃ sūktaṃ dadarśa, tatra yāsvapyaśviliṅgamṛkṣu nāsti tāsāmapyāśvinatvaṃ tenaivaikenāśviliṅgena, yathaikenāpi cchatriṇā madhyagatena cchatriṇo bhavanti, evamekena viśvaliṅgatvacena yāvanti sūktāni karma [ ṇi ] ṇi saṃyujyante bahudevatāni aviśvaliṅgānyapi tāni tadarthasādhakānīti || ṛdhyāma aśviliṅgam, yena parpharīsūktaṃ sarvamāśvinam | "ṛ̱dhyāma̱ stoma̍ṃ sanu̱yāma̱ vāja̱mā no̍ ma̱ntraṃ sa̍ra̱theho̍payātam | yaśo̱ na pa̱kvaṃ madhu̱ goṣva̱ntarā̍ bhū̱tāṃśo̍ a̱śvino̱ḥ kāma̍maprāḥ || ( ṛ0 saṃ0 8, 6, 2, 6 | 10, 9, 1, 11 )"-iti | he aśvinau !
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit