Yāska's Nirukta 317.1.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 317.1.4
- Language
- Sanskrit
317.1.4
"catvāri vākpari̍imatā padāni0 (ṛ0 saṃ0 2, 3, 22, 5 | atha0 saṃ0 9, 25, 37, 26, 1 )" - iti | dīrghatamasa ārṣam | vāgdevate paśau viniyogaḥ || prabaḷhitetyanamabhivyaktiviśiṣṭe vākyārthaḥ | "catvāri" "vākparimitā" "vācaḥ parimitāni" "padāni" na pañcamaṃ padamasti | "tāni" punaḥ "brāhmaṇā viduḥ" | kiṃ sarve 1 na, -"ye manīṣiṇaḥ" "medhāvinaḥ" | teṣāṃ ca punaḥ padānāṃ "guhā" "guhāyāṃ" "trīṇi" "nihitā" "nihitāni" "neṅgayanti" "nārthe vedayante" na prakhyāpayanti, "turīyaṃ" caturthaṃ bhāgam, ekapadaṃ "manuṣyāḥ" parijñānārthaṃ "vadanti" || "turīyaṃ tvarateḥ" taddhi tvaritamiva nirgataṃ bhavati tribhyaḥ | "katamāni tāni catvāri padāni ?"—iti vicāryaḥ praśnaḥ || tatra tāvat, "nāmākhyāte copasarganipātāśceti vaiyākaraṇāḥ" manyante | tatrā'prasiddhārthatvādakhyātopasarganipātapadāni arthaṃ na vedayante, nāmāni tu prasiddhatarārthatvād gavāśvādīn vedayantyarthān || evaṃ "mantraḥ kalpo brāhmaṇaṃ caturthī vyāvahārikīti yājñikāḥ” atrāpi vyāvahārikyeva tu vedayatyartham | “ṛco yajūṃṣi sāmāni, caturthī vyāvahārikīti nairuktāḥ" atrāpi vyāvahārikyeva vedayate || "sarpāṇāṃ vāk, vayasām, kṣudrasya sarīsṛpasya, caturthī vyāvahārikītyeke” 'sarpādīnāmityadhibhūtavidaḥ | atrāpi vyāvahārikyeva vedayate, netarāḥ | "paśuṣu tūṇaveṣu mṛgeṣvātmani cetyātmapravādāḥ” ātmānaṃ ye pravadanti ācāryāste ātmapravādāḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit