Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 33.1.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 33.1.3

Language
Sanskrit

33.1.3

"tadya vācaḥ prathamaṃ maṃsīya0 juṣadhvam ( ṛ0 saṃ0 8, 1, 13, 4 )" | pragātho'syārṣam | tasya viśvedevaiḥ saha saṃvādaḥ | tatreyaṃ hotṛjape viniyuktā || "tat” vīryyaṃ "vācaḥ” “paramam” utkṛṣṭam aham "adya" "maṃsīya" manye jāne ityarthaḥ || tena vīryeṇa kim ? iti - "yena asurān abhibhavema” vayam | he devāḥ ! || “ūrjādaḥ” annabhakṣayitāraḥ | api ca he “yajñiyāsaḥ” yajñasampādinaḥ “devāḥ !” yūyam | api ca he"pañcajanāḥ” manuṣyāḥ ! niṣādapañcamā varṇāḥ ! “mama” idaṃ “hotraṃ" "juṣadhvam" anugṛhṇīdhvam || iti samastārthaḥ || ayaikapadaniruktam- "asurāḥ asuratāḥ sthāneṣu” te hi na suṣṭhu ratāḥ sthāneṣu, capalā ityarthaḥ || atha "vā" astāḥ sthānebhyaḥ iti" pracyavitā devairityarthaḥ || "api vā asuriti prāṇanāma" | sa hi "astaḥ" kṣipta iva "śarīre bhavati" asya hi tatra nityamavasthānamityabhiprāyaḥ || "tena" hi "tadvantaḥ" bhavanti | ro matvarthe || athavā idamanyad brāhmaṇoktaṃ nirvacana syāt "sordevānasṛjata" suriti praśastanāma | praśastādātmanaḥ pradeśāt prajāpatiḥ surānasṛjat, ūrdhvebhyaḥ prāṇebhyaḥ | taduktam,-"ūrdhvamudatṇan pūrvapakṣaḥ paścāddaśaḥ, tena sordevānasṛjata tat surāṇāṃ suratvam-iti vijñāyate |" evameva prātilomyena "aso rasurānasṛjata" | asuriti praśastapratiṣedhaḥ | apraśastādātmanaḥ pradeśāt prajāpatirasurānasṛjata | taduktam,-'arvāṅvātiradaparapakṣaḥ, tena asurānasṛjata'--iti ||

Linked texts (1)