Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 33.1.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 33.1.4

Language
Sanskrit

33.1.4

ūrjāda uta yajñiyāsaḥ," "annādāśca yajñiyāśca" || "ūrgityannanāma" taddhi "ūrjayati" baliṣṭhaṃ karotītyarthaḥ || atha "vā" "pakvam" etat "supravṛkṇam" bhavati "iti" kakārarephasāmānyāt pacervṛścatervā syāt | dvayorapi vā taddhi pakvaṃ sanmṛdutvāt succhedya bhavati || "pañcajanā mama hotra juṣadhvam" | etadatra sandehapadamekamuddhṛtya pradarśitam | "gandharvāḥ pitaro devā asurā rakṣāṃsītyeke" manyante || "catvāro varṇāḥ" niṣādaḥ pañcamaḥ, ityaupamanyavaḥ" | niṣadya hantīti niṣādaḥ prāṇibadhajīvanaḥ || athavā "nimagnamasmin pāpakamiti" niṣādaḥ saudhanvana ityeke manyante | sa ca rathakāraḥ | "ratha̱ṃ ye ca̱kruḥ su̱vṛta̍ṃ sucetaso'vi̍ddhvarantaṃ mana̍sa̱spari̱dhyayā̍ | tā ū̱nva̍sya̱ sava̍nasya pī̱taya̱ ā vo̍ vājā ṛbhavo ve̱dayāmasi" ||-iti (ṛ0 saṃ0 3, 7, 7, 2) | tasya hi bhinnakālamādhāna śrūyata,-"varṣāsu rathakāraḥ" | "ṛbhūṇāṃ tvā iti rathakārasya" iti ca mantrabhedaḥ,- "saudhanvanā ṛbhavaḥ ( ṛ0 saṃ0 1, 7, 30, 4 )"iti ca mantraliṅgāt || yathā tu pañcajanaśabdena manuṣyā eva niṣādapañcamā varṇā ucyante tathaiṣa nigamaḥ"yatpāñca̍janyā vi̱śondre̱ ghoṣā̱ asṛ̍kṣata | astṛ̍ṇādba̱rhaṇā̍ vi̱po'ryo mā̱nasya̱ sa kṣaya̍ḥ ||"-iti ( ṛ0 saṃ0 6, 4, 43, 1 ) | pragāthena dṛṣṭā | 33anuṣṭup| aindrī | pṛṣṭhyasya pañcame'hani marutvatīyaśastrasya pratipadeṣā | 'yat' yadā 'pāñcajanyā viśo' "pañcajanonayā viśā" pañcajanasamudāyalakṣaṇayā

Linked texts (1)