Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 50.2.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.2.6

Language
Sanskrit

50.2.6

sarva eva gadyaḥ | vāmadevasyārṣam | maitrāvaruṇo bravīti | 'hotā yakṣat' hotā yajatvityarthaḥ | tena cejyamānau ‘indrāgnī' asmāt 'haviṣaḥ' paśvākhyāt 'madhyataḥ' yadetat ‘medaḥ' ‘uddhṛtam' uddhṛtam asyāṃ sucyāṃ hitam | tasmānmedaḥ paryasyati, śrapayati, tredhā medaḥ karotīti hyuktam | etanmedaḥ 'adya' etasminnahani madyaḥ uddhṛtam 'āttām' bhakṣayetām | 'purā dveṣobhyaḥ' havirmathibhyaḥ piśācādibhyaḥ | 'purā pauruṣeyyā gṛbhaḥ' arvāgiḍāvadānāt, iḍā hi puruṣārthaṃ gṛhyate, prāka tasmāt grahaṇāt | indrāgnī 'ghastāṃ' bhakṣayetāṃ, 'nūnaṃ' niścayena | etasmin 'ghāse' ghasanakāle bhakṣaṇakāle prāpte 'aṅgānām ' anabhibhūtānāṃ rakṣobhiḥ ādareṇa prativiśiṣṭairmantraiḥ sambhṛtānām | athavā 'ghāseaṅgāṇām' ityekaṃ padam | tadāyamarthaḥ,-ghāse hi sati paśavo na jīryanta iti, ghāseaṅgāḥ | 'yavasaprathamānāṃ' yavasaḥ aśanam, tasya anekaprakāramya śreṣṭhatvādetānyeva devatṛptaye prathamāni, teṣāṃ yavasaprathamānām | 'sumatkṣarāṇām' svayamevaitāni bhakṣyamāṇāni svādutvādudaraṃ prati kṣarantīti sumatkṣarāṇi eṣāṃ sumatkṣarāṇām | 'śatarudriyāṇāṃ' bahustutīnām | athavā 'śatarudriyāṇāṃ' bahuśo rugaṇānām | 'abhiṣvāttānām' agnipākena mṛdutvāt svādūkṛtānām | 'pīvopavasanānām' pīvnā chāgena upavastānām, athavā pīvānaṃ chāgamupagamyoṣitānām | “pārśvataḥ” aṅgāt 'avattānām' “śroṇitaḥ” avattānām | “śitāmataḥ” avattānām | 'utsāhataḥ' ca ucchedana

Linked texts (1)