Yāska's Nirukta 50.2.7
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.2.7
- Language
- Sanskrit
50.2.7
sthānāt ‘aṅgādaṅgāt’ avattānām | ‘karataḥ’ kurutām, indrāgnī ! tṛptim-eteṣām evaṃlakṣaṇānāmavadānānām | he ‘hotaḥ !’ yathaitāvindrāgnī ‘juṣetām’ āsevetām, etat ‘haviḥ’ tathā tvamapi ‘yaja’ || nigamaprasaktamucyate,-“pārśvaṃ parśumayamaṅgaṃ bhavati” | parśavo vaṅkraya ucyante, tanmayaṃ hi tad bhavati pārśvapaṭalakṣaṇam || āha-parśuḥ kasmāt ? ucyate-“parśuḥ spṛśateḥ” || āha-kimanayā spṛṣṭam ? iti| ucyate-“saṃspṛṣṭā pṛṣṭhadeśam” prati bhavati || āha-“pṛṣṭhaṃ” kasmāt ? ucyate-“spṛśateḥ” ( tu0 pa0 ) eva, taddhi “saṃspṛṣṭamaṅgaiḥ” || āha-“aṅgam” kasmāt ? ucyate-“añcanāt” añcitaṃ hi tat kaulena bhavati, gatamityarthaḥ ( bhū0 pa0 ) | “añcanādvā” | añcatirapi gatyartha eva (bhū0 pa0) | dhātvanyatvamarthaikatvam || pārśvaśabdaprasaktānuprasaktamuktam || adhunā śroṇiśabdaṃ nigamaprasaktaṃ nirbravīti,-“śroṇiḥ śroṇateḥ” dhātoḥ “gaticalākarmaṇaḥ” ( bhū0 pa0 ) | gatinimittaṃ calanaṃ yasya karma, so'yaṃ gaticalākarmā, tasya gaticalākarmaṇaḥ | kiṃ kāraṇam ? “śroṇiścalatīva” sthānāt paśoḥ “gacchataḥ” || śitāmaśabdasya tattvamācaṣṭe,-“doḥ śitāma bhavati” bāhurityarthaḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit