Yāska's Nirukta 74.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 74.1
- Language
- Sanskrit
74.1
yattuktam,-"athāpyasyaiko raśmiścandramasaṃ prati dīpyate ( 2 |
6 | 3 ) so'pi gaurityucyate,-'atrā ha goramanvateti' tadupariṣṭādvyākhyāsyāmaḥ-( 2|
6|4) iti, tadidamucyate,-"atrā ha"-iti | gotamasya rāhūgaṇasyeyamarṣim | agnicayane iṣṭakopadhāne viniyuktā | "atrā ha" atraiva, etasmiṃścandramaṇḍale "goḥ" suṣumṇasyaikasya sūryyaraśmeḥ, itare sūryyaraśmayaḥ "amanvata" amanyanta, samanujñātavanta ityarthaḥ | kiṃ punastat samamanyanta "nāma" namana prahṛtvamavasthānamityarthaḥ | kutaḥ ? "tvaṣṭuḥ" ādityasya maṇḍalāt | athavā-tvaṣṭuḥ ādityasya svabhūtā raśmayaḥ mamamanyanta | katha tasya namana tat samamanyanta ? iti "apīcyam" "apagataṃ" tatraiva candramaṇḍale'nupraviṣṭasya yadavasthānāntara tat samamanyanta | athavā-apīcyamiti "apa" etya sūryyamaṇḍalāt candramaṇḍale "citam" apīcyam | athavā-apīcyam "antarhitam" ityarthaḥ, "pratīcyam ( 5 ), apīcyam ( 6 )"-iti hi antarhitanāmasu paṭhitam | kva punarantarhitasyānyatrāvasthānam ? iti "itthā candramaso gṛhe" amuṣmiścandramaṇḍale ityarthaḥ |
4 |
25 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit