Yāska's Nirukta 9.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 9.5
- Language
- Sanskrit
9.5
kiṃ cānyat ? “atha cetsarvāṇyākhyātajāni nāmāni syuḥ” | tathāpyayamaparo doṣaḥ prasajyeta | āha-katama iti ? | “yaḥ kaśca tat karma kuryyāt sarvaṃ tatsattvaṃ tathācakṣīran, yaḥ kaśvādhvānamaśnuvīta, aśvaḥ sa vacanīyaḥ syāt, yat kiñcit tṛndyāt tṛṇaṃ tat”-iti | yaḥ kaścāviśeṣeṇa prāṇī tat karma kuryyāt, yat kiñcidanekaprāṇyāśrayamekaikadabhipretyocyate—tatkarma kuryyāditi | sarvameva tatsattvaṃ tathā tenaivaikena nāmnā ācakṣīran tadyathā-yaḥ kaśvādhvānamaviśeṣeṇānaśvo'pyaśnuvīta, aśva ityevaṃ sa vacanīyaḥ syāt | ‘kasmādvāśvaḥ aśnuvannaśva ityucyate, anyo'śnuvannapi nocyate ?’ iti viśeṣaheturnāstīti | tasmādaśvo'pi naivāśanakriyāyogābhiprā yeṇāśva ityucyate, kiṃ tarhi ?, śabdavyavahāra evāyamarthapratyāyanārthaṃ īdṛśaḥ kriyānira-
pekṣaḥ | evameva yat kiñcit tṛndyādaviśeṣeṇa tatsarvaṃ tardanakriyāyogāt tṛṇamityevamucyeta, na cocyate | tasmānna sarvāṇyākhyātajāni nāmānīti |
12 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit