Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 95.1.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 95.1.4

Language
Sanskrit

95.1.4

he 'vasiṣṭha' ! uta api ca 'yat' 'tvā' 'agastyo viśa ājabhāra' agastyaḥ ṛṣiḥ viśaḥ manuṣyān prati, manuṣyalokam ājabhāra āhṛtavān, tat te tava dvitīyaṃ janma || ''utāsi'' ''apyasi'' api cāsi ''maitrāvaruṇaḥ'' he ''vaśiṣṭha!''| kathaṃ punarmitrāvaruṇayorutpanno'si-kiṃ saṅgharṣeṇa ! na, ityucyate,-''urvaśyāḥ'' sakāśāt | he ''brahman !'' ''manaso'dhijātaḥ'' na saṅgharṣaṇena | kiñca, nirbīja evāsi, mano'bhidhyānamātrādutpannaḥ ? na, ityucyate | kiṃ tarhi ? ''drapsaṃ'' śukram, urvaśīdarśanāt ''skannaṃ'' ''mitrāvaruṇayoḥ'' | ''brahmaṇā'' ''daivyena'' devānāṃ svabhūtena, ṛgyajuḥsāmārūvyena, stuvantaḥ ''viśvedevāḥ'' mā etad bhūmau patediti kumbhasyopari ''puṣkare'' udake, antarikṣe vā ''tvā'' tvām, tena śukreṇa sahaikatāmupagatam ''adanta'' adhārayantetyarthaḥ || evametasmin ''drapsaṃ skannam''-ityevamādinā sambandhena ''urvaśī'' śabdena ''apsarāḥ''ucyata ityupapadyate || ''raudreṇe kila tejasā nirdagdho vasiṣṭhaḥ mitraparigṛhītāyāmurvaśyāmutpanno varuṇatejasāṃ jātaḥ''-iti purāṇe śrūyate, tadapyupekṣitavyam || anekavidho hi mantrāṇāṃ viṣayaḥ, vasiṣṭhasyeyamarṣaṃ yuṣmadaścātra prayogaḥ,-''utāsi''iti, tadetadviruddhārthamivopalakṣyate ? naitadviruddham, nityatvānmantrāṇā bhavati-||

Linked texts (1)