Yāska's Nirukta 95.1.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 95.1.5
- Language
- Sanskrit
95.1.5
āha-retaḥ kasmāt ''drapsaḥ''-ityucyate ? sa hi retaḥsañjñako rasaḥ, puruṣasyāṅgādaṅgāt ''sambhṛtaḥ'' strīyoneḥ ''psānīyo bhavati'' bhakṣaṇīyo bharaṇīyaśca | evaṃ ''psāteḥ (adā0 pa0) bharateśca (bhū0 u0)'' yathāsambhavaṃ ''drapsaḥ''-ityeṣa śabdo draṣṭavyaḥ || puṣkaraśabdo'nekārthaḥ, tamiha prasaktaṃ vyācaṣṭe,-''puṣkaramantarikṣam'' taddhi ''poṣati bhūtāni'' puṣṇātyavakāśadānenopakurvat | ''udakam'' api ''puṣkaram''. tena hi pūjā kriyate, devādibhyaḥ tatpūjākārakatvāt puṣkaram || athavā-''pūjayitavyam'' pūjernāhyātmana eveti puṣkaram | ''idam'' api ''itarat'' ''puṣkaraṃ'' padmam ''etasmā- deva” kāraṇāt “puṣkaram”–ityucyate, tadapi hi “pūjākaraṃ” pūjayitavyaṃ ca śobhanatvāttasya | atha “vā” “puṣkaraṃ” taditi “vapuṣkaram” obaddhe hi tasmin vapuṣmān bhavati || padmaprasaṅgāt puṣpaśabdaṃ nirāha,–“puṣpaṃ puṣyateḥ”–iti | “puṣyatiḥ vikasanārthaḥ ( di0 pa0 ),” taddhi vikasitaṃ bhavati | 5 | 14 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit