Yāska's Nirukta 138.2

138.2

“suśipraḥ ( 72 )”—ityanavagatam | tat punaretat “etena” eva sṛpraśabdena “vyākhyātam” sarpaterevaitadapi, “śipre=hanū, nāsike vā” te yasya praśaste, sa suśipraḥ| “vājai̍ su̱śipra goma̍ti ( ṛ0 saṃ0 6, 2, 2, 3 )”-īti || nigamaḥ “vi̱śrā sa̍ṃkhi̱tvam” -iti vyākhyātaḥ | nāsmin mantre nāsikayorhanvorvā śipraśabdavācyatve viśeṣaliṅgamastītyataḥ “śipre hanūnāsike vā”-ityuktvā viśiṣṭataraliṅgamanyadudāharaṇaṃ bravīti, – “viṣya̍sva̱ śiprai”--iti || “mādaya̍sva̱ hari̍bhi̱rye ta̱ indra̱ viṣya̍sva̱ śiprai visṛ̍jasva dhenā̍ | ā tvā̍ suśipra̱ hara̍yo vahantūśantha̱vyāni̍ prati̍ no juṣasva || ( ṛ0 saṃ0 1, 7, 13, 4 )”–iti || kutsasyeyamārṣam | aindrī | jagatī | daśarātrasya navame'hani marutvatīye śastre śasyate ‘mādayasva’ harṣayasva ‘svam’ ātmānam he ‘indra !’ ‘haribhiḥ’ aśvaiḥ, ye ‘te’ tava svabhūtāḥ, taiḥ saha | katha ca punarmādayasva ? iti,--“viṣyasva” vimuñcasva “śipre” ‘sṛpre’ dīrdhe hanū havirbhakṣaṇāya, nāsike vā, te api hi gandhāghrāṇāya,, sarpata iva | bhakṣyaṃ dravyaṃ hi āsvādayato vā jighrato vā harṣa utpadyate | ata idamūktaṃ-vimuñcasva hanū havirbhakṣaṇāya nāsike vā gandhāghrāṇāya | evaṃ mādayasvātmānamiti | “visṛjasva dhene” ādhatsve daṃṣṭre vā, ‘jihvopajihvike vā’--ityeke, tayorhi annaṃ dhīyate | kiñca, ‘ā tvā vahantu harayaḥ' hṛṣṭāḥ santa āvahantu tvāṃ harayaḥ asmān prati | he ‘suśipra !’ ‘uśan’ kāmayamānaḥ ‘havyāni’ havīṃṣi etāni asmatprattāni | stutibhirasmābhirāsevitaḥ ‘pratijuṣasva naḥ’ pratisaṃmaṃvasva naḥ kāmairityabhiprāyaḥ || evamatra mādanasambandhāt, haviḥsampradānasambandhācca “śipre=hanū nāsike vā”-ityupapadyate || yaduktam, – “śipre ityupariṣṭād vyākhyāsyāmaḥ” ( 4 |
10 | 1 ) - iti, etad vyākhyātam, – “śipre = hanū nāsike vā”--iti || “hanuḥ, hanteḥ ( adā0 pa0 )” dhātoḥ || “nāsikā, nasataḥ” “nasatirāpnotikarmā vā namatikarmā vā”-iti hi vakṣyati |
6 |
17 |