Yāska's Nirukta 50.2.2
Niruktavṛtti 50.2.2
- Language
- Sanskrit
50.2.2
'bhūriṣu' api ca bahutereṣu api aparādheṣu 'mā vadhīḥ' iti | etasmin prakaraṇe bravīti-"ko nu maryāḥ"-iti | he maryāḥ manuṣyāḥ ! yuṣmānneva tāvat pṛcchāmi, - "amithitaḥ" anākruṣṭaḥ, paruṣamapi vā kiñcidanuktaḥ, api ca "sakhā" samānakhyānaḥ, "sakhāyam" eva samānakhyānameva santam yathā bhavatāmahaṃ yajñe samānakhyānaḥ, evaṃ santam "abravīt" | ko nvevamāha ?amithitaḥ anākruṣṭo brūyāda yaḥ kaścit, yathā yūyamanāhatāḥ santo mā brūta-'mā vadhīḥ' iti | "jahā ko asmadīṣate" | apāpakaśabdo'tra bhāṣyakāreṇādhyāhṛtaḥ prāk jahāśabdasya arthopadyotanārtham, "apāpakaṃ" santaṃ' 'kamahaṃ' "jaghāna" hatavān "jātu" kadā cidityarthaḥ| "apāpakaṃ""kam""aham""jātu"-iti sarvametata adhyāhṛta bhāṣyakāreṇa jahāśabdasya nirākāṅkṣīkaraṇārthamadhastāccopariṣṭācca | evaṃ hi jahāśabdaḥ parisamāptārtho bhavati | na kadācidapi kaścidapāpako mayā hatapūrvaṃ iti, pāpakāriṇa tu hanmītyabhiprāyaḥ | te yūyamapāpā evājasraṃ bhūyāstha, na vo haniṣyāmi | yat punaretadukta bhavadbhiḥ 'bhūriṣvapyāgassu māmmān vadhīḥ- iti, kathamāgastvārī na hanyate ? 'śvā puroḍāśamava̍lihyāt' na ca kasyacit kasmiṃścidapi svatā syāt, sarvaṃ vā asamañjasameva syāt, yadi pāpakāriṇo na hanyeran, atha manuṣyānapāpānapi tvaṃ hasyeveti | atra brūmaḥ, "kaḥ" "asmat" asmattaḥ apāpakārī san "bhītaḥ" īṣate "palāyate" ityarthaḥ | na kaścidapyapāpakārī mattaḥ udvijamānaḥ palāyate, sa hi yuddhena cetasā abhimukha eva māmabhyeti, ya eva tu pāpakārī bhavati, sa evātmāparādhācchaṅkitayā buddhyā asmatto bhītaḥ palāyate-- ityabhiprāyaḥ ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit