Yāska's Nirukta 53.2
Niruktavṛtti 53.2
- Language
- Sanskrit
53.2
"kurutana ( 8 )" iti | "anarthakā upajanā bhavanti" ya evārthaḥ kurutetyukte bhavati, sa eva kurutaneti, nātra nakārasyārtho'dhiko'sti | adhunā evamuktvā anyānyapi darśayati, - "karttanahantanayātaneti" || "śunaṃ suphālā vikṛ̍ṣantu bhūmiṃ śunaṃ kīnāśā̍ abhi̱yantu vāhaiḥ | śunā̍sīrā ha̱viṣā̱ tośa̍mānā su̱pippa̱lā oṣa̍dhīḥ karttanāsme || ( ya0 vā0 saṃ0 12, 69 )" iti || agnicayane kṣetrakarṣaṇe viniyuktā || triṣṭup | 'śunaṃ' 'suphālāḥ' sukhaṃ śobhanāḥ phālāḥ, 'vikṛṣantu' vitudantu 'bhūmim' | sukhaṃ 'kīnāśāḥ' bhūmiṃ kīṇanāśāḥ, khilotkarttāraḥ, karṣukāḥ, 'abhiyantu' 'vāhaiḥ' anaḍudbhiḥ | ayaṃ tāvadevaṃ kṛṣīvalaḥ kṛṣiṃ karotu, yuvāmapi he 'śunāsīrau !' 'haviṣā' udakena 'tośamānau' nighnantau bhūmiṃ 'supippalāḥ' suphalāḥ, etāḥ 'oṣadhīḥ' 'karttana' kuruta, 'asme' asmabhyamityarthaḥ || "yo no̍ maruto abhi durhaṇā̱yusti̱raścittāni̍ vasa̱vo jighāṃsati | druhaḥ pāśā̱nprati̱ sarmucīṣṭa tapi̍ṣṭhena̱ hanma̍nā hantanā̱ tam || ( ṛ0 saṃ0 5, 4, 35, 3)" iti || vasiṣṭhasyārṣam | sāntapanasya caroḥ yājyeṣā | 'yaḥ' 'naḥ' asmākaṃ he 'marutaḥ !' 'durhaṇāyuḥ' pāpakrodhaḥ 'tiraścittāni' antarhitāni cittāni kṛtvā sammohya tato hantumasmannicchati| he 'vasavaḥ' sarvabhūtavāsayitāraḥ | tasyedaṃlakṣaṇasya 'druhaḥ' asmaddrogdhuḥ upari 'pāśān' 'prati saṃmucīṣṭa' pratisammocayata| pāśaiḥ evaṃ baddhvā 'tapiṣṭhena' tāpayitṛtamena 'hanmanā' hananena, vadhena 'hantana' hatetyarthaḥ ||
indrāgastyamarutāṃ saṃvādaḥ | kayāśubhīyaṃ sūktam| tatreyamagastyasyārṣam | mahāvrate vyūḍhasya ca daśarātrasya saptame'hani sūktaṃ śasyate | he 'marutaḥ !' 'kaḥ' anyaḥ yuṣmānevametasmin jagati 'māmahe' punaḥpunaḥ mahayati, pūjayati ? yathā ahaṃ, tathā na kaścidityabhiprāyaḥ | yata evamato bravīmi, -asmān eva 'sakhīn' ābhimukhyena 'prayātana' prayāta, he 'sakhāyaḥ!' | kiñca, 'manmāni' mananāni svāni cetāṃsi 'citrā' citrāṇi asmān prati 'api vātayantaḥ' nigamayantaḥ 'eṣām' 'ṛtānāṃ' yajñānāṃ prāpayitāraḥ 'bhūta' bhavata, he 'navedāḥ' medhāvinaḥ ! ityarthaḥ |
4 |
7 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit