Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 7.3.2

Niruktavṛtti 7.3.2

Language
Sanskrit

7.3.2

atha ye pravṛtte pariprāpite arthe anyaireva vākyagataiḥ padairamitākṣareṣu gadyagrantheṣu vākyapūraṇā āgacchanti || padapūraṇārthāsta eva mitākṣareṣu pādavṛtteṣu bhavanti | ubhayatrāpi tu te anarthakāḥ anarthāntaravācakāḥ, prakṛtādarthāt na kiñcidarthāntaraṃ dyotayanti | padameva vākyameva vā pūrayitavyamityayamevaṃ hi teṣāmartho nānyadarthāntaram | uktaṃ ca" kriyāvācakamākhyātamupasargo viśeṣakṛt | sattvābhidhāyakaṃ nāma nipātaḥ pādapūraṇaḥ || "-iti | katame punaste ?, ucyate--"kamīmidviti" ete catvāraḥ-kam, īm, it, u,--iti || • āha--nanu 'ye pravṛtte'rthe' iti yadetadupadiṣṭaṃ lakṣaṇamata eva vijñāsyāmo ' ye'mitākṣareṣu vākyeṣu paṭhitāste mitākṣareṣu padapūraṇā bhaviṣyanti ' iti || atha kimarthamete viśeṣataḥ kamīmidavo nirdiśyanta iti ?, ucyate--ete hi prāyeṇa padapūraṇā eva | anye punaḥ-iva-na-cit-nvādayo'rthavanto'pyarthāsambhave sati padapūraṇā bhavaṃti,--lakṣaṇaṃ hi tānapi vyāpnoti | ete punaḥ prāyeṇānarthakā eveti viśeṣato nirdiśyante | athavā te prāyeṇārthavantaḥ kadācidanarthakā ityato viśeṣato nirdiśyante || āha--evamapi ca ukāro na nirdeśyaḥ | kiṃ kāraṇam ?, sa hi purastānnirdiṣṭa eva-" athāpi padapūraṇa idam tadu "-iti | ucyate--satyaṃ nirdiṣṭaḥ | prāsaṅgikastu sa tasya nirdeśaḥ, ayamevātrokārasya padapūraṇatve mukhyo nirdeśaḥ, svaprakaraṇatvāt|| āha--tatra tarhi akiñcitkara iti ?, na akiñcitkaraḥ | kiṃ kāraṇam ?, śṛṇu--yadi hyayamukāraḥ tatra pūraṇatvena nocyeta, ihaivocyeta, tataḥ pūrvoktasya vinigrahārthīyatvasyāyamapavādaḥ--iti gamyeta |

Linked texts (1)